Sanjalica.com

[Vezilka]

Dogodilo se na današnji dan 10. septembar


1526. Turska vojska pod sultanom Sulejmanom II zauzela je posle pobede nad Mađarima u Mohačkoj bici, Budim koji je postao sedište Budimskog pašaluka, provincije Osmanskog carstva tokom narednih 150 godina - sve do pobeda Eugena Savojskog nad Turcima, krajem 17. veka.

1721. Švedska i Rusija su mirom u Ništadu u Finskoj okončale Veliki severni rat, započet 1700, u kojem je ruski car Petar Veliki potukao Šveđane i dobio izlaz na Baltičko more. Mirom je Rusiji pripala prostrana teritorija od Finskog do Riškog zaliva i gradovi Riga, Revel i Narva.

1839. Rođen je američki filozof i logičar Čarls Sanders Pirs, osnivač pragmatizma, filozofskog pravca koji je kasnije razvio Vilijam Džejms. Verovao je da ideje najbolje mogu biti ispitane istraživanjem posledica koje izazivaju. Nije imao univerzitetsku karijeru - uglavnom je radio u vladinim službama, a njegovi uticajni ''Sabrani spisi'' objavljeni su posthumno.

1855. Rođen je nemački arheolog Robert Koldevej, koji je od 1899. do 1917. istraživao Vavilon i dokazao da je ta biblijska metropola na reci Eufrat, južno od Bagdada, stvarno postojala.

1875. Poginuo je srpski hajdučki harambaša Petar Pecija Petrović, vođa ustanka iz 1853, poznatog kao Pecijina buna, prilikom pokušaja da kod mesta Gaštica, preko Save prebaci tovar oružja borcima Bosansko-hecegovačkog ustanka protiv Turaka. Posle propasti bune povukao se u planine i odatle napadao turske jedinice. Kad je 1875. izbio trogodišnji Bosansko-hercegovački ustanak, sakupljao je čete ustanika u severnoj Bosni.

1890. Rođen je austrijski pisac Franc Verfel. Veliki uspeh postigao je novelom ''Nije kriv ubica, kriv je ubijeni'', s tipično ekspresionističkim motivom, sukobom oca i sina. Ostala dela: pesme ''Prijatelj sveta'', ''Mi jesmo'', ''Jedan drugom'', drame ''Čovek ogledalo'', ''Huares i Maksimilijan'', ''Pavle među Jevrejima'', romani ''Pesma o Bernadeti'', ''Proslava mature'', ''Verdi'', ''Barbara ili pobožnost'', ''Četrdeset dana Muse Daga'', ''Pronevereno nebo'', ''Zvezda nerođenih''.

1906. Pojavio se prvi broj ''Šabačke čivije'', jednog od najboljih humorističko-satiričnih listova u Srbiji. List je izlazio do decembra 1909.

1914. Rođen je američki filmski režiser Robert Vajz, dvostruki dobitnik Oskara, koji je karijeru počeo kao montažer u filmovima ''Građanin Kejn'' i ''Veličanstveni Ambersonovi'' Orsona Velsa. Filmovi: ''Krv na Mesecu'', ''Tri tajne'', ''Jelena od Troje'', ''Želim da živim'', ''Moje pesme, moji snovi'', ''Priča sa zapadne strane''.

1919. U Sen Žermenu kod Pariza zaključen je mirovni ugovor između Austrije i pobedničkih sila u Prvom svetskom ratu, koji je formalno potvrdio propast austrougarske monarhije i zabranio Austriji da se udruži sa takođe poraženom Nemačkom. Iz okvira Austrije izdvojene su teritorije sa većinskim nenemačkim stanovništvom. Ugovorom je takođe priznata Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca.

1927. Rođena je peruanska pevačica indijansko-španskog porekla Ima Sumak, jedinstvenog raspona glasa od četiri oktave, od visokog soprana do dubokog alta. U njenom repertoaru preovlađuju obrade indijanskih narodnih melodija.

1939. Kanada je objavila rat nacističkoj Nemačkoj, čime je sukob u Evropi prerastao u svetski rat. Jedinice Kanade su se u Drugom svetskom ratu borile u sastavu britanskih trupa, kao i one iz drugih britanskih dominiona.

1942. Britansko ratno vazduhoplovstvo je u Drugom svetskom ratu napalo Dizeldorf sa 476 aviona, koji su izbacili 100.000 bombi na taj nemački grad.

1943. Posle kapitulacije Italije u Drugom svetskom ratu, nemačka vojska je okupirala Rim.

1945. U Norveškoj je pod optužbom za izdaju osuđen na smrt vođa norveških nacista Vidkun Kvisling. Tokom Drugog svetskog rata bio je predsednik vlade okupirane Norveške od 1942. do 1945, a 1940. je pomogao nacističkoj Nemačkoj da okupira njegovu zemlju.

1964. Ministri inostranih poslova zemalja Organizacije afričkog jedinstva su na zasedanju u Adis Abebi prihvatili plan za okončanje građanskog rata u Kongu.

1967. Građani Gibraltara odbacili su na referendumu mogućnost pripajanja Gibraltara Španiji, opredelivši se da ostanu pod britanskom upravom.

1974. Na osnovu sporazuma postignutog u Alžiru, Portugal je priznao nezavisnost Portugalske Gvineje koja je vekovima bila portugalska kolonija. Gvineja Bisao postala je suverena država pod vođstvom predsednika Luisa Kabrala.

1976. U sudaru putničkih aviona ''Trajdent'' britanske kompanije ''Britiš ervejz'' i ''DC-9'' jugoslovenske kompanije JAT severno od Zagreba, poginulo je svih 176 ljudi u dvema letilicama.

1981. Slika ''Gernika'' španskog slikara Pabla Pikasa vraćena je u Španiju. Naslikana je 1937. posle nacističkog bombardovanja gradića Gernika - mesta koje ima poseban značaj za Baske, tokom Građanskog rata u Španiji. Od 1939. slika se nalazila u Nju Jorku. Pikaso je ostavio amanet da ''Gernika'' ne bude vraćena dok njegova otadžbina ne postane demokratska država. Kralj Huan Karlos uveo je demokratski poredak u Španiji 1976. godine.

1989. Mađarska je otvorila granicu prema Zapadu i dopustila odlazak hiljadama građana Istočne Nemačke, čiji je masovni egzodus izazvao pad Berlinskog zida i kasnije ujedinjenje Nemačke.

1991. Hrvatske secesionističke vlasti zatvorile su zajednički jugoslovenski naftovod (Rijeka - Pančevo) i zaplenile naftu namenjenu rafinerijama u Pančevu i Novom Sadu, koje su ubrzo morale da prekinu rad.

1995. Amerikanci su sa broda ''Normandija'' u Jadranskom moru počeli da gađaju srpske vojne i civilne ciljeve u okolini Banja Luke krstarećim raketama ''tomahavk'', što je uz masovna bombardovanja iz aviona radioaktivnom municijom i artiljerijske udare NATO Snaga za brzo reagovanje, odlučujuće doprinelo preokretu u građanskom ratu u Bosni i Hercegovini u korist muslimana i Hrvata.

1998. Vođe probritanskih monarhističkih protestanata i proirskih rimokatoličkih republikanaca u Severnoj Irskoj, susrele su se prvi put licem u lice od 1922, ali nije postignut odlučujući proboj ka sklapanju mirovnog sporazuma u tom delu Ujedinjenog kraljevstva.

1999. Albanci su drugi dan zaredom pribegli nasilju u Kosovskoj Mitrovici u pokušaju da uđu u srpski deo etnički podeljenog grada. U nemirima je povređeno 28 napadača i po četvorica Srba i francuskih vojnika.

2002. Švajcarska je postala 190. članica Ujedinjenih nacija. Švajcarci su dugo smatrali da učlanjenje u UN nije u skladu sa tradicionalnom neutralnošću.

2003. Šefa švedske diplomatije Anu Lind nožem je u robnoj kući u Stokholmu smrtno ranio jedan prolaznik srpskog porekla. Lind je sutradan umrla.

2006. Prestolonaslednik Tonge, Taufa Ahau Tupou V proglašen je za kralja te pacifičke države, nakon smrti oca. Kralj Taufa Ahau Tupou IV - jedan od poslednjih neustavnih vladara na svetu, umro je u 88 godini. Pokojni kralj je ušao u Ginisovu knjigu rekorda 1976. godine, kao najteži monarh na svetu, sa 209,5 kilograma.

2007. Najmanje 37 ljudi je poginulo, a 150 je povređeno u eksploziji kada je kamion natovaren eksplozivom udario u vozilo na severu Meksika. U nesreći su stradali pripadnici vojske, policije, spasilačkih službi i novinari koji su se našli na mestu udesa kada je usledila eksplozija kamiona, natovarenog eksplozivom za potrebe jednog rudnika u severnoj državi Koahuila. Eksplozija koja se dogodila u blizini grada Sakramento, ostavila je krater prečnika 20 metara.



Izvor: Megafonija

[Vezilka]

Dogodilo se na današnji dan 21. septembar


19. p. n. e. - Umro je rimski pisac Publije Vergilije Maron, tvorac dela u kojima je veličao rimsku prošlost i vekovima bio uzor evropskim pesnicima. U junačkom epu "Enejida", pisanom 11 godina po ugledu na Homera, opisao je trojanskog junaka Eneju koji je posle dugih lutanja i borbi došao u Lacijum (oblast južno od Tibra) i postao rodonačelnik Rimljana. Ostala dela: "Pastirske pesme" (ekloge), "Pesme o poljoprivredi" (georgike).

1327. - Engleskog kralja Edvarda II u zamku Berkli ubili su supruga Izabela od Francuske i njen ljubavnik Rodžer de Mortimer. Kraljičin ljubavnik je potom vladao u ime prestolonaslednika Edvarda III, koji ga je 1330. zatvorio i pogubio.

1452. - Rođen je italijanski verski reformator Đirolamo Savonarola, dominikanski kaluđer, koji je kritikovao moralnu iskvarenost rimske kurije, posebno pape Aleksandra VI. Podstakao je i vodio ustanak u Firenci 1494, kada je zbačen sa vlasti Pjetro de Mediči i proterana porodicu Mediči. Proglasio je republiku i stvorio teokratski poredak, ali je doneo i duh verske isključivosti. Papa ga je ekskomunicirao iz rimokatoličke crkve, a 1498. je uhvaćen u borbi i potom spaljen na lomači u Firenci. Dela: "Propovedi", "Ispitivanje savesti".

1792. - U Francuskoj je na prvoj sednici Konventa (skupština), na predlog Koloa D'Erbua, zbačena monarhija.

1832. - Umro je škotski pisac Valter Skot, tvorac modernog istorijskog romana. Sakupljao je narodne pesme i pisao epove iz istorije Škotske. Preveo je na engleski srpsku narodnu pesmu "Hasanaginica". Dela: romani "Veverli", "Gaj Manering", "Starinar", "Rob Roj", "Ajvanho", "Talisman", "Kenilvort", "Kventin Dervard", "Grof Robert".

1846. - Rođen je srpski političar, politički mislilac i pisac Svetozar Marković, osnivač socijalističkog pokreta u Srbiji i prvi teoretičar realizma u srpskoj literaturi. Po povratku sa studija u Švajcarskoj, gde je upoznao Karla Marksa, Nikolaja Černiševskog, Dmitrija Pisareva, pokrenuo je 1871. prvi socijalistički list na Balkanu "Radenik". Ubrzo je proteran iz Srbije i godinu dana je živeo u Novom Sadu. Po povratku je 1873. i 1874. pokrenuo listove "Javnost" i "Glas Javnosti", a 1875. "Oslobođenje". Zbog navodne štamparske krivice odležao je devet meseci u požarevačkom zatvoru, odakle je izašao teško bolestan. Izučavao je samoupravu kao probleme nacionalnog pitanja, zalažući se za federativno rešenje na Balkanu. Člancima "Realni pravac u nauci i životu", "Pevanje i mišljenje" i "Realnost" snažno je uticao na srpsku književnost krajem 19. veka. Političke ideje razradio je u delu "Srbija na istoku", najznačajnijem i najoriginalnijem spisu.

1860. - Umro je nemački filozof Artur Šopenhauer, dubok pesimist. Individualnu egzistenciju je smatrao beskrajnom patnjom, ovaj svet najgorim od svih svetova (na tradicijama antičke misli), a osnovno moralno osećanje sažaljenjem. Dela: "O četvorostrukom korenu principa dovoljnog razloga", "Svet kao volja i predstava", "Parerga i paralipomena".

1866. - Rođen je engleski pisac Herbert Džordž Vels, rodonačelnik naučno-fantastične literature, autor mnogih popularno-naučnih, istorijskih, socijalnih i fantastičnih romana i pripovedaka. Dela: "Rat svetova", "Vremenska mašina", "Istorija sveta", "Ostrvo doktora Moroa", "Hrana bogova", "Nevidljivi čovek", "Novi Makijaveli", "Tono Bangi", "Čovečanstvo", "Novi svet", Nauka o životu", "Kips".

1867. - Rođen je američki političar Henri Luis Stimson, ministar rata SAD od 1911. do 1913. i od 1940. do 1945, idejni tvorac najvećeg pojedinačnog ratnog zločina u istoriji čovečanstva. Na njegovu preporuku predsednik SAD Hari Truman odlučio je da u avgustu 1945. baci atomske bombe na japanske gradove Hirošimu i Nagasaki, iako je Japan već bio poražen u Drugom svetskom ratu i nudio je kapitulaciju.

1909. - Rođen je Kvame Nkrumah, prvi predsedik Gane, borac protiv kolonijalizma, teoretičar antikolonijalizma i lider pokreta nesvrstanosti. Dela: "Autobiografija Kvame Nkrumaha", "Govorim o slobodi", "Afrika se mora ujediniti", "Neokolonijalizam, poslednji stadijum imperijalizma", "Kongoanski izazov", "Glas iz Gane", "Velika laž", "Tamni dani Gane", "Priručnik revolucionarne borbe", "Spektar crne moći".

1915. - Umro je srpski arheolog i istoričar umetnosti Mihailo Valtrović, prvi profesor arheologije na Velikoj školi u Beogradu, upravnik Narodnog muzeja, osnivač Srpskog arheološkog društva, član Srpske kraljevske akademije. Pokrenuo je časopis "Starinar" i među prvima istraživao srpsku srednjovekovnu arhitekturu i umetničko-zanatske predmete iz srednjeg veka. Tvorac je idejnog i likovnog rešenja ordena Kneza Lazara – najraskošnijeg ordena Kraljevine Srbije i Jugoslavije. Dela: "Građa za istoriju umetnosti u Srbiji", "Pogled na staru srpsku crkvenu arhitekturu".

1938. - Vlada Čehoslovačke pristala je na britansko-francuski plan o prepuštanju takozvane Sudetske oblasti Nemačkoj. Tim terminom su Nemci nazivali češke oblasti sa znatnim procentom nemačkog stanovništva.

1939. - Rumunski fašisti ubili su predsednika vlade Rumunije Armanda Kalineskua, protivnika nacističke Nemačke.

1964. - Malta je postala nezavisna posle 164 godine britanske vladavine.

1973. - Jugoslavija je prekinula diplomatske odnose s Čileom, 10 dana posle puča generala Augusta Pinočea, izvedenog uz pomoć SAD, u kojem je ubijen socijalistički predsednik Salvador Aljende.

1974. - Umro je američki filmski glumac Volter Brenan, prvi glumac dobitnik tri Oskara, verovatno najčuveniji epizodista svih vremena. Filmovi: "Frankeštajnova nevesta", "Furija", "Dođi i uzmi", "Zapadnjak", "Kentaki", "Imati i nemati", "Moja draga Klementina", "Crvena reka", "Rio Bravo".

1976. - Bivši čileanski ministar Orlando Letelije ubijen je u Vašingtonu u eksploziji bombe podmetnute pod njegov automobil.

1992. - Meksiko i Vatikan uspostavili su pune diplomatske odnose posle prekida od 130 godina.

1993. - Predsednik Rusije Boris Jeljcin raspustio je dumu (skupštinu), koja je ugrožavala njegovu vlast izborom potpredsednika Aleksandra Ruckoja za vršioca dužnosti šefa države.

1996. - U avionu predsednika Kolumbije Ernesta Sampera, koji je trebalo da putuje u SAD, na aerodromu u Bogoti je posle anonimne prijave pronađeno četiri kilograma heroina, što je izazvalo brojne optužbe i sumnjičenja šefa države za veze s narko-mafijom.

1999. - Na Tajvanu je u zemljotresu poginulo njmanje 2.300 ljudi.

2000. - Okružni sud u Beogradu osudio je u odsustvu na po 20 godina zatvora 14 zapadnih lidera zbog ratnih zločina počinjenih tokom agresije NATO na Srbiju (SRJ) u proleće 1999.

2002. - Lavina blata i kamenja koja se obrušila sa jednog glečera na selo Njižnji u ruskoj republici Severna Osetija usmrtila je više od 100 ljudi.

2007. - Umro je Petar Stambolić dugogodišnji funkcioner iz vremena Josipa Broza. Stambolić je rođen 1912. u Brezovi kod Ivanjice, a komunističkom pokretu pristupio je 1935. Diplomirao je na Poljoprivrednom fakultetu u Zemunu. Bio je većnik i član Predsedništva Drugog zasedanja AVNOJ-a. Bio je član Predsedništva SFRJ i Predsedništva CK Saveza komunista kao i predsednik Predsedništva SFRJ.



Srpska pravoslavna crkva i pravoslavni vernici danas slave rođenje Presvete Bogorodice, Malu Gospojinu, jedan od najvećih zavetnih praznika.

Na Malu Gospojinu slavi se uspomena na dan kada je u Nazaretu u domu Joakima iz plemena Davidova i Ane od roda Aronova, rođena Sveta Deva Marija.

"Blagodatna Marija, blagoslovena među ženama, hram Duha Svetoga, oltar Boga Živoga, trpeza hleba nebeskoga, kivot svetinje Božje, drvo najslađeg ploda, slava ljudskog roda, pohvala roda ženskog i istočnik devstva i čistote", zapisano je u "Ohridskom prologu" vladike Nikolaja Velimirovića.

Joakim i Ana su dugo bili "bezdetni pa behu postidni među ljudima i skrušeni pred Bogom", kaže predanje.

Deva Marija, plod njihovih dugih molitvi, odvedena je u hram kada je imala tri godine, jer su je roditelji zavetovali Bogu. Sa 14 godina se vratila u Nazaret gde joj je, prema predanju, saopštena "blagovest arhangela Gavrila da će roditi Sina Božjeg".

Scena Roždestva Bogorodice sa svetom Anom u postelji i novorođenom Marijom u kolevci, obavezan je motiv pravoslavnih ikona i srednjovekovnih manastirskih fresko zapisa.

Jedan od najstarijih i najbolje očuvanih živopisa s motivom Roždestva Bogorodice nalazi se u Kraljevoj crkvi u Studenici, zadužbini kralja Milutina s kraja 14. veka.

U beogradskoj Sabornoj crkvi kralj Petar I Karađorđević krunisan je 1904. godine na praznik Roždestva Bogorodice, a Mala Gospojina je i slava humanitarne i kulturno-prosvetne organizacije "Kolo srpskih sestara", osnovane 1903. na inicijativu slikarke Nadežde Petrović.

Ostali Bogorodičini praznici su Vavedenje, Sretenje, Blagovesti, Uspenje presvete Bogorodice (Velika Gospojina) i oni koji obeležavaju uspomenu na događaje iz njenog života, kao što su praznici Pokrov Presvete Bogorodice i Polaganje rize Presvete Bogorodice.
Izvor: Megafonija

[Vezilka]

Dogodilo se na današnji dan 27. septembar


1601. - Rođen je francuski kralj Luj XIII, koji je vladao od 1610. do 1643. uz pomoć i često presudan uticaj kardinala Armana Rišeljea. Ugušio je ustanak hugenota (francuski protestanti - kalvinisti), nastavio kolonijalno širenje Francuske i započeo Tridesetogodišnji rat kako bi oslabio moć Nemačkog carstva - Habzburga. Iako katolička zemlja Francuska je u taj rat ušla na strani protestantskih zemalja. U vreme njegove vladavine 1635. osnovana je Francuska akademija.

1783. - Rođen je španski general i meksički car Agustin Iturbide, koji je 1820. prešao na stranu meksičkih ustanika, a Kongres Meksika ga je 1822. proglasio carem Agustinom I. Nekoliko meseci posle krunisanja prinuđen je da abdicira i ode u izbeglištvo, a kad se vratio i pokušao da povrati vlast, 1824. je uhapšen i streljan.

1825. - Engleski pronalazač Džorž Stivenson pokrenuo je u Darlingtonu putnički voz na prvoj železničkoj pruzi u svetu Darlington-Stokton u severoistočnoj Engleskoj, koji je vukla njegova parna lokomotiva "Aktiv". Uspeh je bio ogroman i železnica je ubrzo prihvaćena širom tadašnje Evrope.

1862. - Rođen je južnoafrički general i državnik Luis Bota, jedan od vođa Bura u ratu protiv Engleza od 1899. do 1902. i prvi predsednik vlade Južnoafričke unije od 1910. do 1919. Bio je predsednik vlade Transvala od 1907. do 1910. Nakon britanske pobede u Burskim ratovima, burske republike Transval i Oranje i britanske kolonije Kepland i Natal zajedno su obrazovale britanski dominion Južnoafričku Uniju 1910. godine.

1854. - U Atlantskom okeanu se dogodila prva velika nesreća - potonuo je parobrod "Arktik" sa oko 300 ljudi.

1891. - Umro je ruski pisac Ivan Aleksandrovič Gončarov, koji je sjajnim stilom opisao stagnaciju, mrtvilo i dekadentnost ruskog plemstva polovinom 19. veka. Atmosferi apatije i besmisla koja je obuzela rusko plemstvo, suprotstavio je sve snažniji prodor vitalnih duhova mladog građanstva. Ime Oblomov glavnog junaka drugog dela istoimenog romana-trilogije i pojam "oblomovština" postali su sinonimi za apatiju i bezvoljnost. Izvrsnim stilsko-jezičkim i psihološkim postupkom u oblikovanju glavnog junaka, prirodnim dijalogom, mnoštvom detalja koji stvaraju atmosferu i dopunjuju osnovnu poruku dela dočarao je stanje duha karakteristično za visoke krugove ruskog društva njegovog vremena. Ostala dela: romani "Obična priča", "Ponor", eseji "Milion grčeva", "Bolje ikad nego nikad", "Uspomene o Belinskom", putopis "Fregata Palada".

1895. - Rođen je srpski lekar Vojislav Arnovljević, osnivač kardiološke škole u Srbiji, profesor Medicinskog fakulteta u Beogradu i član Srpske akademije nauka i umetnosti. Školovao se u Beogradu i u Francuskoj u koju je upućen posle prelaska Albanije u Prvom svetskom ratu sa srpskom vojskom. Organizovao je prve kurseve iz kardiologije za lekare iz cele zemlje i objavio oko 90 studija iz kardiologije i drugih oblasti interne medicine. Od 1932. do 1934. izdavao je "Medicinski godišnjak", a od 1948. do 1963. uređivao je "Lekarski priručnik".

1901. - Rođen je Ivan Milutinović, jedan od najistaknutijih vođa Partizanskog pokreta (NOP), narodni heroj, član Vrhovnog štaba i Politbiroa Centralnog komiteta Komunističke partije Jugoslavije. Bio je jedan od glavnih organizatora ustanka protiv okupatora u Drugom svetskom ratu, većnik AVNOJ-a i član vlade, odnosno Nacionalnog komiteta. Prebacujući se preko Dunava u tek oslobođeni Beograd, poginuo je u oktobru 1944. pod nerasvetljenim okolnostima.

1902. - Rođen je srpski pisac i pozorišni kritičar Milan Dedinac, sledbenik francuske avangarde lirike. Doprineo je oslobađanju srpske poezije od tradicionalne forme. Filozofski fakultet završio je u Beogradu. Do Drugog svetskog rata bio je novinar "Politike", od 1941. do 1943. u nemačkom zarobljeništvu. Posle oslobođenja zemlje urednik "Politike", potom "Književnih novina", koje je osnovao zajedno sa jednom grupom pisaca, ataše za kulturu u Parizu, dramaturg i upravnik Jugoslovenskog dramskog pozorišta. Dela: "Javna ptica", "Jedan čovek na prozoru", "Pesme iz dnevnika zarobljenika broj 60211", "Od nemila do nedraga", "Poziv na putovanje", "Studija o Branku Radičeviću", "Pozorišne hronike".

1917. - Umro je francuski slikar, grafičar i vajar Iler Žermen Edgar Dega, virtuozan crtač, slikar kojeg je najviše zanimala živost i raznovrsnost pokreta. U početku realista, kasnije se približio impresionizmu. U uljanoj tehnici izradio je više sjajnih portreta, naročito u mladosti - kasnije se više služio pastelom. U zrelom dobu radio je gotovo isključivo figure (ciklusi "Balerina", "Kupačica", "Pralja"). Potkraj života radio je i sitne figure u vosku i glini.

1921. - Umro je nemački kompozitor Engelbert Hamperdink, profesor Kozervatorijuma u Barseloni, Kelnu, Frankfurtu na Majni i Berlinu, koji se romantičnom operskom pričom "Ivica i Marica", prožetom duhom narodne muzike, odupro vagnerijanstvu i dao putokaz razvoja nemačke opere tog tipa. Ostala dela: opere "Kraljevska deca", "Trnoružica", horske balade, solo pesme.

1922. - Grčki kralj Konstantin I je zbog vojnog poraza u ratu s Turskom primoran, posle dvogodišnje vladavine, da drugi put abdicira, čime je definitivno sišao s prestola. Kralj je postao 1913, ali je 1917. prvi put abdicirao jer je njegova odluka o neutralnosti Grčke u Prvom svetskom ratu izazvala veliko nezadovoljstvo i u grčkom narodu i među zapadnim saveznicima.

1938. - Društvo naroda označilo je Japan kao agresora u Kini.

1939. - Posle 19 dana otpora i neprestanog trodnevnog bombardovanja, Varšava se predala Nemcima u Drugom svetskom ratu.

1940. - Nemačka, Italija i Japan potpisali su u Berlinu desetogodišnji vojni i ekonomski pakt poznat pod nazivom Osovina Berlin-Rim-Tokio. Trojnom paktu pristupile su ubrzo Mađarska, Rumunija, Bugarska, Slovačka i Finska i neke druge zemlje.

1947. - U Varšavi je na savetovanju komunističkih partija Sovjetskog Saveza, Jugoslavije, Bugarske, Rumunije, Mađarske, Čehoslovačke, Poljske, Francuske i Italije, odlučeno da bude osnovan Informacioni biro tih partija (Informbiro ili Kominform) sa sedištem u Beogradu. Zaključeno je da je zadatak Informbiroa "organizacija razmene iskustava i, u slučaju potrebe, koordinacija delatnosti komunističkih partija na osnovu uzajamne saglasnosti". Informbiro je raspušten 1956.

1959. - Tajfun je usmrtio oko 5.000 ljudi na japanskom ostrvu Honšu.

1962. - U Jemenu je u vojnom udaru pukovnik Abdula al Salal oborio monarhiju i proglasio Jemensku Arapsku Republiku. Sa prestola je zbačen imam Mohamed, samo sedmicu pošto je nasledio umrlog oca imama Ahmada.

1968. - Portugalski lider Antonio de Oliveira Salazar, koji je vladao 36 godina, morao je zbog moždanog udara da napusti mesto predsednika vlade.

1970. - Na inicijativu predsednika Egipta Gamala Abdela Nasera, kralj Jordana Husein i vođa palestinske gerilske grupe "Al fatah" Jaser Arafat sastali su se u Kairu sa liderima 10 arapskih zemalja i potpisali sporazum o okončanju građanskog rata u Jordanu.

1990. - Iran i Velika Britanija obnovili su diplomatske odnose, koje je Teheran prekinuo 1989. zbog knjige "Satanski stihovi" britanskog pisca indijskog porekla Salmana Ruždija, ali su oni podignuti na ambasadorski nivo tek 1998. kad su iranske vlasti odustale od "fatve", smrtne kazne zaprećene Ruždiju.

1995. - Izraelska vlada saglasila se da Palestincima preda na samoupravu veliki deo Zapadne obale okupirane 28 godina ranije.

1996. - Snage fundamentalističkog islamskog pokreta talibana zauzele su glavni grad Avganistana Kabul i obesile bivšeg šefa države Nadžibulaha.

1998. - Na nemačkim parlamentarnim izborima pobedila je Socijaldemokratska partija, čiji je vođa Gerhard Šreder postao šef vlade, okončavši posle 16 godina vladavinu kancelara Helmuta Kola, lidera Hrišćansko- demokratske unije.

2000. - U eksploziji gasa u rudniku uglja na jugu Kine poginulo je 118 rudara.

2000. - Avion "Erbas 320" jordanske vazduhoplovne kompanije spustio se na aerodrom u Bagdadu s humanitarnom pomoću i lekarima,kao prvi putnički avion neke arapske države koji je posle jedne decenije sleteo u Irak.

2001. - Čovek obučen u policijsku uniformu ubio je 14 ljudi kada je upao na sednicu skupštine švajcarskog kantona Cug i otvorio vatru iz automatskog oružja.

2002. - Istočni Timor, nekadašnja portugalska kolonija, zatim teritorija Indonezije, prva država stvorena u 21. veku, postao je 191. član Ujedinjenih nacija.

2006. - Uspešno je izvršena prva operacija u bestežinskom stanju. Ekipa hirurga sa univerziteta u Bordou obavila je operaciju uklanjanja ciste nad jednim volonterom u specijalnom Erbasovom avionu A 300. Cilj je bio da se ustanovi da li je moguće izvršiti operaciju u bestežinskim uslovima. Na sličnim eksperimentima radila je i NASA, u podvodnoj laboratoriji na Floridi, u kojoj su stvoreni uslovi kao na svemirskoj stanici.

2007. - Vlasti u Sudanu su zvanično saopštile da je ta zemlja suočena s najvećim poplavama u istoriji, pri čemu je najmanje 150 ljudi poginulo, a nekoliko stotina hiljada je ostalo bez krova nad glavom. Oko 73.000 kuća je u potpunosti, a 29.000 delimično uništeno. Većina Sudanaca živi na obalama reka, pošto je Sudan, osim priobalja reka, pustinjska zemlja. Približno 1.750
zgrada javnih institucija je takođe uništeno u poplavama.

2007. - Najmanje devet ljudi je poginulo, uključujući jednog japanskog fotografa, a 11 je povređeno u bivšoj prestonici Mjanmara (ranije Burma) Jangunu, kada su snage bezbednosti otvorile vatru na učesnike demonstracija protiv vojnog režima.

2007. - Umro je Nenad Bogdanović, gradonačelnik Beograda, dugogodišnji funkcioner Demokratske stranke i uspešan privrednik. Pod njegovom upravom prestonica Srbije proglašena je najperspektivnijim gradom regiona. Rođen je 1954. diplomirao je na Elektrotehničkom fakultetu, gde je i magistrirao. Bavio se telekomunikacijama, kao uspešan privrednik. Od 2001. godine nalazio se na mestu predsednika Gradskog odbora Demokratske stranke a od 2006. bio je potpredsednik Demokratske stranke.




Srpska pravoslavna crkva danas slavi Krstovdan

Srpska pravoslavna crkva danas slavi Krstovdan, uspomenu na dan kada je carica Jelena, majka cara Konstantina (280-337), obilazeći Svetu zemlju, u ruševinama Venerinog hrama pronašla Časni krst na kome je raspet Isus Hristos na Golgoti.

Ovaj hrišćanski praznik, koji u pravoslavnom kalendaru slovi i kao Vozdviženje Časnog krsta, slavi se još od prvih godina zvanične hrišćanske propovedi.

Ustanovljen je godinu dana posle Prvog vaseljenskog sabora u Nikeji, održanog 326. godine, u vreme cara Konstantina, koji je Milanskim ediktom (313. godine) priznao hrišćanstvo kao zvaničnu veroispovest.

Prema predanju, patrijarh Makarije je, posle otkrića carice Jelene, pred okupljenim narodom uzdigao Krst koji je Hristos nosio do Golgote, pa otuda i naziv Vozviždenje u bogoslužbenom kalendaru SPC gde je praznik obeležen crvenim slovom kao zavetni praznik.

Narod je kako kaže hrišćansko predanje odgovorio patrijarhu molitvom - Gospode pomiluj, koja se i do danas na isti način peva na pravoslavnim liturgijama.

Na ovaj praznik istovremeno se slavi uspomena na povratak Časnog krsta iz Persije u Jerusalim.

Krst je čuvan u srebrnom sanduku u jerusalimskoj crkvi Vaskrsenja do 614. godine, kada su Persijanci zauzeli Jerusalim.

"Kada je car Hozroj osvojio Jerusalim i mnogi narod odveo u ropstvo, Krst bi prebačen u Persiju", odakle ga je na Golgotu, "hodeći bosonog i u bednoj odeći, izneo car Iraklije", zapisano je u "Ohridskom prologu" vladike Nikolaja Velimirovića.

"Tada Časni krst bi položen u hram Vaskrsenja, na radost i utehu celog hrišćanskog sveta", napisao je episkop Nikolaj.



Izvor: Megafonija

[Vezilka]

Dogodilo se na današnji dan 28. septembar


48. p.n.e. - Rimski vojskovođa i državnik Gnej Pompej ubijen je u Egiptu, gde se sklonio pošto ga je u bici kod Farsale porazio Gaj Julije Cezar. Učestvovao je u gušenju ustanka rimskih robova koji je od 71. do 69. pre nove ere predvodio Spartak, a glas velikog vojskovođe stekao je 66. p.n.e. pobedom nad pontskim kraljem Mitridatom VI Eupatrom, čime je učvrstio rimsku vlast u Maloj Aziji. Osvojio je Jerusalim 61. p.n.e, a godinu dana kasnije sa Cezarom i Krasom stvorio je Prvi trijumvirat, na šta je bio prinuđen jer ga je Senat sprečio da uspostavi ličnu diktaturu. U borbi za primat kasnije se udružio sa Senatom, ali je i vlast i glavu izgubio porazom kod Farsale.

1066. - Normanski vojvoda Vilijam, budući engleski kralj Vilijam I Osvajač, iskrcao se sa svojom vojskom kod Pevensija u južnoj engleskoj pokrajini Saseks i započeo osvajanje Engleske.

1803. - Rođen je francuski pisac Prosper Merime. Odlikovao ga je uglađen i sažet stil. Njegove novele "Karmen" i "Kolomba" inspirisale su njegovog sunarodnika Žorža Bizea da komponuje opere. Ostala dela: istorijski roman "Hronika vremana Šarla IX", novele "Mateo Falkone", "Zauzimanje utvrđenja", "Tamango", "Etrurska vaza", "Lokis", "Seljačka buna".

1841. - Rođen je francuski državnik Žorž Benžamen Klemanso, istaknuti francuski političar, predsednik vlade od 1906. do 1909. i od 1917. do 1920. Bio je ministar rata u kritičnim danima Prvog svetskog rata. Po obrazovanju lekar, bio je levo orijentisan, izraziti antiklerikalac. Imao je važnu ulogu na Vesajskoj konferenciji posle Prvog svetskog rata.

1864. - U Londonu je osnovana Prva internacionala, prva međunarodna revolucionarna organizacija radnika, za koju je Statut i Osnivački manifest izradio Karl Marks.

1891. - Umro je američki pisac Herman Melvil, autor romana "Mobi Dik", oštrouman kritičar američkog društva, pri čemu je majstorski koristio simbole i alegoriju. Ostala dela: "Tajpi", "Omu", "Bili Bad".

1895. - Umro je francuski hemičar i biolog Luj Paster, pronalazač vakcine protiv besnila, antraksa i crvenog vetra. Otkrio je i da se hrana može konzervisati sprečavanjem razmnožavanja bakterija, zahvaljujući čemu je razvijen postupak nazvan "pasterizacija". Osnivač je mikrobiologije i stereohemije i organizovao je 1888. čuveni institut u Parizu, nazvan njegovim imenom.

1902. - Umro je francuski pisac Emil Zola, tvorac i najizrazitiji predstavnik naturalističkog romana. Pisao je pripovetke, drame, književnu i umetničku kritiku, polemičke članke, borio se strasno za pravdu i napredak. Otvorenim pismom 1898. predsedniku Francuske pod naslovom "Optužujem" u listu "L'oror", odlučujuće je doprineo rehabilitaciji kapetana Alfreda Drajfusa, lažno optuženog za izdavanje Nemačkoj vojnih tajni i osuđenog na doživotnu robiju. Snagom talenta i strasnim ubeđenjima snažno je uticao na savremenike, ne samo u Francuskoj. Dela: romani "Nana", "Žerminal", "Slom", "Trovačica", "Zver čovek", "Novac", "Zemlja" (iz ciklusa od 20 romana pod zajedničkim naslovom "Rugon-Makarovi"), "Plodnost", "Rad", "Istina" (iz ciklusa "Četiri jevanđelja"), "Tri grada: Lurd, Rim, Pariz", rasprava "Eksperimentalni roman".

1914. - Umro je srpski kompozitor i muzički pedagog Stevan Stojanović Mokranjac. Bio je horovođa Beogradskog pevačkog društva i član Srpske kraljevske akademije. Muziku je studirao na Velikoj školi u Beogradu i na konzervatorijumima u Minhenu, Rimu i Lajpcigu, a po povratku u otadžbinu osnovao je Srpsku muzičku školu i Beogradski gudački kvartet. Njegove kompozicije odlikuje izvanredan, umnogome neprevaziđen, smisao za umetničku obradu narodnih pesama, pri čemu su rukoveti vrhunski domet naše muzike, a crkvena pojanja nesumnjivo među najistaknutijim delima celokupnog pravoslavnog bogosluženja. Napisao je i više muzikoloških studija. Dela: 15 "Rukoveti", "Primorski napevi", "Kozar", solo pesma "Lem-Edim", scenska muzika za "Ivkovu slavu", crkvena muzika "Opelo", "Akatist Bogorodici", "Liturgija".

1924. - Rođen je italijanski filmski glumac Marčelo Mastrojani, jednako uspešan kao komičar, romantični heroj, dramski glumac, ljubavnik i tumač uloga u filmovima hermetičnog intelektualizma. Filmovi: "Devojke sa Španskog trga", "Hronika o siromašnim ljubavnicima", "Bele noći", "Sladak život", "Razvod na italijanski način", "Noć", "Porodična hronika", "Osam i po", "Privatan život", "Leo poslednji", "Miris žene".

1934. - Rođena je francuska filmska glumica Brižit Bardo, najveći filmski erotski simbol. Stekla je nezapamćenu popularnost u vreme kada se pojavila kao mlada glumica. Njeni filmovi izvesno vreme bili su najunosniji izvozni artikal Francuske. Rano je prestala da se bavi glumom i posvetila se zaštiti životinja. Filmovi : "I Bog stvori ženu", "Žena i njena igračka", "U slučaju nesreće", "Istina", "Babet ide u rat", "Privatan život", "Prezir", "Odmor ratnika", "Parižanka", "Viva Marija".

1944. - Jedinice Sovjetske armije prešle su u Drugom svetskom ratu u Srbiju iz Rumunije na osnovu dogovora Tito-Staljin, što je imalo dalekosežne posledice pošto je to definitivno označilo promenu sistema posle oslobođenja zemlje.

1949. - Moskva je jednostrano otkazala ugovor o prijateljstvu i uzajamnoj pomoći između Sovjetskog Saveza i Jugoslavije, što su sledile ostale zemlje "socijalističkog lagera" - Mađarska 30. septembra, Bugarska i Rumunija 1. oktobra, Čehoslovačka 4. oktobra 1949.

1966. - Umro je francuski pisac Andre Breton, koji je u psihoanalizi tražio sredstvo za otkrivanje umetničke istine. Pokušao je da u prvom i drugom Nadrealističkom manifestu 1924. i 1930. primeni takav stav na teoriju umetnosti, stvorivši teorijsku osnovu nadrealizma. Dela: "Nadrealistička revolucija", "Nađa", "Sjaj zemlje", "Izgubljeni koraci", "Praskozorje", "Fatamorgana", "Nadrealizam i slikarstvo".

1970. - Umro je egipatski državnik Gamal Abdel Naser, šef države od 1956, tvorac modernog Egipta i jedan od osnivača pokreta nesvrstanih. Bio je jedan od vođa zavereničke vojne organizacije "slobodni oficiri" i inicijator udara 23. jula 1952. kojim je svrgnut kralj Faruk I. Nacionalizovao je 1956. Suecku kompaniju, a 1958. postao je predsednik Ujedinjene Arapske Republike (unija Egipta i Sirije), koja se raspala 1961. Posle vojne katastrofe Arapa u ratu protiv Izraela 1967. dao je ostavku, ali su ga građani referendumom vratili na položaj predsednika Egipta.

1978. - Umro je papa Jovan Pavle I, poglavar rimokatoličke crkve samo 33 dana. Njegove ideje koje je izložio na samom početku pontifikata veoma su uznemirile vatikansku kuriju. Od 1969. bio je arhiepiskop Venecije, a za papu je izabran 26. avgusta 1978. Umro je pod nerazjašnjenim okolnostima.

1989. - U izbeglištvu na Havajima umro je bivši filipinski diktator Ferdinand Edralin Markos, koji je 22 godine vladao Filipinima. U Drugom svetskom ratu bio je gerilac antijapanskog pokreta otpora. Godine 1959. postao je predsednik Senata, a 1965. nadmoćnom većinom izabran je za šefa države. Bio je u početku veoma popularan, pa je ponovo izabran za predsednika 1969. Na kraju drugog mandata trebalo je da se povuče sa vlasti, ali je u septembru 1972. zaveo vanredno stanje, uz podršku SAD. Zbačen je 1986. na talasu narodnog revolta, posle čega je pobegao na Havaje.

1990. - Skupština Srbije usvojila je Ustav kojim je ukinuto ustavno rešenje iz 1974. Ustavom iz 1990. uveden je višepartijski sistem. Pokrajine Vojvodina i Kosovo i Metohija zadržale su autonomiju, ali bez atributa državnosti.

1990. - Umro je italijanski pisac Alberto Moravija. Stekao je slavu delima o moralnoj degeneraciji italijanske buržoazije. Pisao je romane, pozorišne komade, priče, eseje, putopise, filmsku i pozorišnu kritiku. Dela: romani "Ravnodušni ljudi", "Prezir", "Rimljanka", "Dosada", "Konformist", "Čočara", "Ja i on", "Pažnja", "Godina 1934", "Unutrašnji život", priče "Automat", "Rimske priče", "Drugi život".

1994. - U najvećoj mirnodopskoj pomorskoj nesreći u Evropi, više od 900 ljudi poginulo je kad je u nevremenu u Baltičkom moru naspram finske obale potonuo feribot "Estonija".

1995. - Izrael i Palestinska oslobodilačka organizacija potpisali su u Vašingtonu sporazum o vraćanju većeg dela Zapadne obale pod palestinsku samoupravu.

2000. - Umro je kanadski državnik Pjer Eliot Trudo, koji je s prekidima vodio zemlju 16 godina. Prvi put izabran je za predsednika vlade 1968. i na vlasti je ostao do 1979, a potom je ponovo predvodio vladu Kanade od 1980. do 1984. Na čelu Liberalne partije bio je od 1968. do 1984.

2003. - Umro je američki filmski režiser grčkog porekla Elija Kazan, dobitnik nagrade Američke filmske akademije za životno delo, čijih je sedam filmova dobilo 20 Oskara u raznim kategorijama, uključujući dva za režiju. Filmovi: "Džentlmenski sporazum" (Oskar), "Na dokovima Njujorka" (Oskar), "Istočno od raja", "Sjaj u travi", "Viva Zapata", "Bumerang", "Panika na ulicama", "Istočno od raja", "Bejbi Dol", "Divlja reka", "Amerika, Amerika", "Posetioci", "Tramvaj nazvan želja".

2005. - Američki vojni sud osudio je Lindi Ingland, pripadnicu vojske SAD, koja se na fotografiji snimljenoj u bagdadskom zatvoru Abu Graib vidi kako drži jednog nagog iračkog zatvorenika kaišem oko vrata. Ona je osuđena na tri godine zatvora zbog zlostavljanja zatvorenika.



Izvor: Megafonija

[Vezilka]

Dogodilo se na današnji dan 01. oktobar



1207. - Rođen je engleski kralj Henri III, koji je stupio na presto u devetoj godini, pošto je poginuo njegov otac Džon, nazvan Džon Bez Zemlje, ali je stvarno počeo da vlada 1234.

1684. - Umro je francuski pisac Pjer Kornej, tvorac klasične francuske tragedije. Pisao je i komedije, religiozne poeme, prigodne pesme i pozorišne književno-teorijske spise. Dela: tragedije “Sid”, “Horacije”, “Sina”, “Poliekt”, “Rodogin”, “Nikomed”, komedija “Lažljivac”.

1754. - Rođen je ruski car Pavle I Petrovič Romanov, naslednik Katarine Velike. Po dolasku na vlast 1796, u borbi protiv širenja ideja Francuske revolucije, uveo je Rusiju u “Drugu koaliciju” s Engleskom i Austrijom protiv Francuske. Poslao je rusku vojsku pod komandom generalisimusa Aleksandra Suvorova u Italiju i Švajcarsku i ona je 1798. i 1799. izvojevala više pobeda nad francuskim trupama. Razočaran pasivnošću Engleske, izmirio se 1800. s “prvim konzulom” Francuske Napoleonom Bonapartom i prekinuo diplomatske odnose s Londonom. Čestim smenama činovništva isputavanjem dvorske klike, okrenuo je protiv sebe oficire koji su 1801. organizovali zaveru i ubili ga.

1795. - Belgija, do tada pod vlašću Habzburga, pripojena je Francuskoj.

1800. - Španija je tajnim sporazumom Francuskoj vratila Luizijanu. Francuska kolonija Luizijana koju su SAD kupile 1803. ne poklapa se teritorijalno sa sadašnjom državom, kolonija je bila bitno veća i obuhvatala je nekoliko sadašnjih američkih saveznih država.

1865. - Rođen je francuski kompozitor i muzički kritičar Pol Dika, profesor Pariskog konzervatorijuma, čije su kompozicije inspirisane klasičnom tradicijom i obogaćene uticajem kasnoromantičara i impresionista. Dela: orkestarski skerco “Čarobnjakov učenik”, opera “Arijadna i Plavobradi”, koreografska poema “Peri”.

1870. - U bici kod Sedana u francusko-pruskom ratu zarobljen je francuski car Napoleon III, a Francuska je tri dana kasnije ponovo postala republika. Napoleon III je ostatak života proveo u izbeglištvu u Engleskoj.

1878. - U Nišu je počela da radi gimnazija, u koju je u prvoj školskoj godini upisano 49 učenika.

1892. - Rođena je srpska književnica i klasični filolog Anica Savić-Rebac, profesor Univerziteta. Dela: “Problemi antičke estetike”, “Antička demokratija i socijalni problemi”, “Problemi predplatonske erotologije”, komentar i prevod speva Tita Lukrecija Kara “O prirodi stvari”.

1904. - Rođen je američki pijanista ruskog porekla Vladimir Horovic, jedan od najvećih majstora klavira u istoriji muzike. Sovjetski Savez je napustio 1925, a kad se prvi put vratio 1986. održao je trijumfalne koncerte u Moskvi i Lenjingradu (Sankt-Peterburg).

1914. - Turska je kao saveznica Centralnih sila u Prvom svetskom ratu zatvorila Dardanele za brodove zemalja Antante.

1918. - Predvođeni engleskim pukovnikom Tomasom Lorensom, poznatim kao Lorens od Arabije, Arapi su uz pomoć Britanaca, u Prvom svetskom ratu preoteli Damask od Turaka.

1924. - Radio Beograd je počeo da emituje program. U eksperimentalnim emisijama inženjeri Mihajlo Simić i Dobrivoje Petrović su sa predajnika u Rakovici emitovali i koncerte uz učešće pevača Beogradske opere. U znak sećanja na prvo emitovanje, 1. oktobar ustanovljen je kao dan RTV Srbije.

1924. - Rođen je američki državnik Džejms Erl “Džimi” Karter, predsednik SAD od 1977. do 1981.

1928. - U Sovjetskom Savezu je proglašena prva petoletka (početak realizacije petogodišnjeg plana) sa ciljem povećanja industrijske i poljoprivredne proizvodnje.

1936.- General Francisko Franko proglašen je u Burgosu za šefa države i vrhovnog komandanta španske vojske (monarhističke) sa činom generalisimusa.

1938. - Nemačka armija je ušla u Čehoslovačku i okupirala Sudete posle Minhenskog sporazuma Nemačke s Velikom Britanijom i Francuskom.

1943. - Saveznici su posle jednomesečne bitke u Drugom svetskom ratu zauzeli Napulj.

1946. - Međunarodni vojni sud u Nirnbergu je posle desetomesečnog procesa osudio na smrt vešanjem 12 nemačkih nacističkih glavešina zbog ratnih zločina u Drugom svetskom ratu, trojicu na doživotnu robiju, a četvoricu na zatvorske kazne od 10 do 20 godina.

1949. - U Pekingu je proglašena Narodna Republika Kina pod vođstvom Mao Cedunga, što je bila posledica konačne pobede u građanskom ratu komunističkog pokreta, nad nacionalistima Čang Kaj Šeka, koji je tada izbegao na Tajvan.

1957. -Umro je srpski biolog i fiziolog Ivan Đaja, profesor Univerziteta, član Srpske kraljevske akademije. Bio je počasni doktor Sorbone i dopisni član Francuske akademije (nasledio je na tom mestu Fleminga). Istraživanjima fiziologije duboko ohlađenog organizma stekao je svetski renome. Jedan je od osnivača hipotermije (“Đajin metod postizanja hipotermije”). Osnovao je 1910. prvu katedru za fiziologiju kod nas. Objavio je sam
ili sa saradnicima više od 200 naučnih radova. Dela: “Osnovi fiziologije” (prvi srpski udžbenik fiziologije), “Od života do civilizacije”, “Pogled u život”, “Eksperimentalno traženje energetičke osnove u živih bića”, “Osnovna biološka energija i energetika kvasa”, “Biološki listići”, “Putopisi”.

1958.- Televizija Beograd počela je da emituje redovni program.

1960. - Proglašena je nezavisnost najmnogoljudnije afričke zemlje Nigerije, koja je do tada bila britanska kolonija.

1965. - Indonežanska armija pod vođstvom generala Suharta, štićenika SAD, koji je ubrzo prigrabio svu vlast, skršila je pokušaj državnog udara, posle čega je usledio nemilosrdan obračun s Komunističkom partijom Indonezije, optuženom za pokušaj udara.

1979. - Zona Panamskog kanala je posle 70 godina pod kontrolom SAD formalno predata na upravu Panami.

1982. - Vođa desničarske Hrišćansko-demokratske unije Helmut Kol postao je šesti kancelar Zapadne Nemačke, nasledivši socijaldemokratu Helmuta Šmita.

1988. - Mihail Gorbačov je postao predsednik Prezidijuma Vrhovnog sovjeta Sovjetskog Saveza umesto Andreja Gromika, penzionisanog dan ranije.

1988. -Umro je srpski glumac Pavle Vuisić, “vulkan glume, života i snage”, kako ga je opisao Orson Vels. Već u prvom filmu “Čudotvorni mač” Vojislava Nanovića 1950. nametnuo se neobično snažnom glumačkom ličnošću, koja je potom obeležila više od 100 filmova i mnoštvo TV serija i drama, poput kultne serije “Šešir gospodina Vujića”. Filmovi: “Ko to tamo peva”, “Sjećaš li se Doli Bel?”, “Maratonci trče počasni krug”, “Hajka”, “Kampo Mamula”, “Dim”, “Mačak pod šlemom”, “Parče plavog neba”, “Žeđ”, “Horoskop”, “Inspektor”, “Sam”, “Pogon B”, “Kad čuješ zvona”,
”Događaj”, “Konjuh planinom”.

1989. - Danska je dozvolila brakove homoseksualaca. Time je ona postala prva zemlja u kojoj je takva mogućnost legalizovana.

1990. - Srpsko nacionalno veće proglasilo je u Srbu, u Lici, autonomiju Srba u Hrvatskoj na osnovu rezultata referenduma - saopšteno je da se od 567.317 građana za autonomiju izjasnilo 567.127.

1995. - Velika Britanija je napustila tradicionalne mere za dužinu i težinu uspostavljene 1812. Kilometar, metar, santimetar, litar, kilogram i gram zamenili su milju, jard, fit, inč, galon, pintu, libru, funtu i uncu.

1997. - Izrael je oslobodio vođu palestinskih islamskih terorista i osnivača terorističke organizacije “Hamas” šeika Ahmeda Jasina i na osnovu sporazuma s Jordanom deportovao ga je u jordansku prestonicu Aman.

1999. - U Indoneziji je sazvana prva demokratski izabrana skupština od 1955.

2005. - U terorističkim napadima trojice bombaša samoubica na indonežanskom ostrvu Baliju poginulo je 20 osoba, a ranjeno više od sto.

2006. - Izrael je povukao poslednje vojnike iz Libana, ispunivši time ključni zahtev u dogovoru o prekidu vatre kojim je okončan jednomesečni rat u Libanu uperen protiv gerilaca Hezbolaha. U južnom Libanu je raspoređeno više od 5.000 pripadnika mirovnih snaga Ujedinjenih nacija (UNIFIL) i 10.000 libanskih vojnika.

2007. - Umro je Al Erter, četvorostruki olimpijski šampion u bacanju diska. Erter koji je zlatne olimpijske medalje osvojio u Melburnu 1956, Rimu 1960, Tokiju 1964. i u Meksiko Sitiju 1968. godine, bio je jedini koji je, uz Karla Luisa, uspeo da pobedi na četiri uzastopne Olimpijade, a bio je i jedini olimpijac koji je prilikom svakog osvajanja zlata obarao olimpijske rekorde. Po završetku atletske karijere posvetio se apstraktnom slikarstvu.



Izvor: Megafonija

[Vezilka]

Dogodilo se na današnji dan 02. oktobar



1187. - Arapski vojskovođa i egipatski sultan Saladin preoteo je Jerusalim od hrišćana, što je 1189. izazvalo Treći krstaški rat.

1452. - Rođen je engleski kralj Ričard III, koji je vladao od 1483. do 1485, kad je poginuo u bici kod Bosvorta u borbi s trupama Henrija VII, osnivača dinastije Tjudor. Ričardovom pogibijom okončan je “Rat dveju ruža” - nazvan tako jer je dinastija Lankaster, s kojom je Henri VII bio u srodstvu, imala u grbu crvenu, a dinastija Jork belu ružu.

1608. - Holandski optičar Hans Liperšej prikazao je u Hagu prvi upotrebljiv teleskop.

1810. - Oko 30.000 Turaka krenulo je u Prvom srpskom ustanku iz Bosne da uguši ustanak, koristeći proređenost srpske vojske na Drini, čija se glavnina borila na drugom kraju Srbije kod Varvarina, Deligrada i Sokobanje. Turci su 12 dana topovima tukli Loznicu, ali je nisu osvojili. Nakon što je s dodatnim snagama stigao vođa ustanka Karađorđe Turci su potučeni i proterani iz Srbije.

1836. - Engleski prirodnjak Čarls Darvin uplovio je na brodu ''Bigl'' u englesku luku Falmut posle petogodišnjih istraživanja živog sveta u Južnoj Americi i na ostrvima u južnom Pacifiku, koja su odlučujuće doprinela razvoju njegove teorije o evoluciji, odnosno o poreklu vrsta.

1847. - Rođen je nemački državnik i feldmaršal Paul fon Hindenburg, u Prvom svetskom ratu načelnik štaba nemačke Vrhovne komande, a od 1925. do smrti 1934. predsednik Nemačke. Istog dana kad je umro, vođa nacista kancelar Adolf Hitler preuzeo je apsolutnu vlast, što je bio definitivni kraj Vajmarske republike, uspostavljene posle nemačkog poraza u Prvom svetskom ratu.

1851. - Rođen je francuski maršal Ferdinand Foš, koji je u Prvom svetskom ratu komandovao ključnim bitkama protiv Nemaca na Zapadnom frontu. U njegovom komandnom vagonu u Kompijenju kod Pariza Nemačka je 11. novembra 1918. potpisala kapitulaciju, čime je završen rat.

1852. - Rođen je škotski hemičar Vilijam Remzi, dobitnik Nobelove nagrade za hemiju 1904. koji je otkrio gasove helijum, argon, kripton, radon, neon i ksenon. Dokazao je da se helijum stvara prilikom radioaktivnog raspadanja radijuma.

1869. - Rođen je indijski nacionalni vođa Mohandas Karamčand Gandi, nazvan Mahatma (velika duša), predvodnik borbe za oslobođenje Indije od britanske kolonijalne vlasti, otac moderne Indije. Završio je prava u Engleskoj 1891. od 1893. do 1914. predvodio je u Južnoj Africi tamošnje Induse, a od 1919. pokret za nezavisnost Indije. Gandijeva taktika, koju je usvojio Indijski Nacionalni Kongres, partija koja je predvodila borbu za nezavisnost, najviše je podrazumevala pasivan otpor. Sam Gandi živeo je izrazito asketski, i njegovi štrajkovi glađu pokazali su se kao metod pred kojim je britanska uprava bila nemoćna. Stekao je ogroman ugled ne samo u Indiji. Pola godine posle sticanja nezavisnosti Indije, u Nju Delhiju ga je u januaru 1948. ubio jedan hindu fanatik iz sekte ''Hindu Mahasabha''.

1870. - Stanovništvo papske države plebiscitom je odlučilo da se ujedini sa Italijom, a prestonica ujedinjene Italije je postao Rim (do tada središte papske države) umesto Firence.

1904. - Rođen je engleski pisac Grejem Grin, suptilan analitičar psiholoških dilema savremenog čoveka. Dela: romani ''Brajtonska stena'', ''Moć i slava'', ''Suština stvari'', ''Kraj ljubavi'', ''Gubave duše'', ''Komedijaši'', ''Monsinjor Kihot'', ''Doktor Fišer iz Ženeve'', ''Ministarstvo straha'', ''Treći čovek'', memoari ''Neka vrsta života'', ''Načini bekstva'', drame, eseji, putopisi.

1904. - Rođen je indijski državnik Lal Bahadur Šastri, predsednik vlade Indije od 1964. do iznenadne smrti u januaru 1966. tokom posete Sovjetskom Savezu.

1924. - Društvo naroda usvojilo je Ženevski protokol za mirno rešavanje međunarodnih sporova.

1935. - Italija je napala Etiopiju (Abisiniju). Drevno afričko carstvo pokoreno je korišćenjem najmodernijih nedozvoljenih sredstava poput bojnih otrova. Etiopija je tada spojena sa italijanskim kolonijama Somalijom i Eritrejom i obrazovana je Italijanska Istočna Afrika. Etiopski car (negus)
Haile Selasije oslobodio je, uz pomoć Britanaca svoju zemlju već 1941.

1944. - Nemci su ugušili ustanak u Varšavi koji je u Drugom svetskom ratu podigla Otadžbinska armija lojalna emigrantskoj vladi u Londonu, a pridružili su mu se i varšavski odredi prosovjetske Narodne armije. Kad je ustanak započeo 1. avgusta 1944. Crvena armija i Prva poljska armija, formirana u Sovjetskom Savezu, ulazile su u varšavsko predgrađe Pragu, ali nisu prešle reku Vislu. Više od 200.000 civila i 25.000 ustanika
poginulo je tokom borbi, a odmazda nad preživelima bila je posebno brutalna.

1949. - Umro je srpski kompozitor i etnomuzikolog Kosta Manojlović, profesor i prvi rektor Muzičke akademije u Beogradu. Muzičke studije završio je u Oksfordu. Zapisao je veliki broj narodnih pesama, kojima se inspirisao. Napisao je ''Spomenicu Stevanu Mokranjcu'' i etnomuzikološke studije ''Muzičke karakteristike našeg juga'', ''Muzičko delo našeg sela'', ''Narodne melodije u istočnoj Srbiji''. Dela: ciklusi horova ''Žalne pesme'', ''Pesme zemlje Raške'', ''Pesme zemlje Skenderbegove'', solo pesme, obrade narodnih pesama.

1958. - Francuska kolonija Gvineja stekla je nezavisnost. Do tada ona je bila sastavni deo Francuske Zapadne Afrike.

1973. - Umro je finski trkač Pavo Nurmi, koji je na dugim stazama osvojio devet zlatnih medalja na Olimpijskim igrama 1920, 1924. i 1928. Svetske rekorde je obarao 29 puta.

1990. - Prekinut je saobraćaj putničkih vozova iz Beograda i Zagreba ka Splitu, Šibeniku i Zadru i između Bihaća i Splita, pošto su prugu blokirali Srbi u Kninskoj krajini kako bi sprečili ulazak policije Hrvatske u Knin i sukobe koji su iz toga dalje mogli da se izrode.

1990. - Na aerodromu u kineskom gradu Guangdžou poginulo je 127 ljudi pošto je oteti kineski avion udario u dva aviona koja su stajala na aerodromskoj pisti.

1996. - Bivši bugarski predsednik vlade Andrej Lukanov usmrćen je vatrenim oružjem ispred svoje kuće u Sofiji.

1998. - Žan-Pol Akajesu, bivši major armije Ruande optužen za genocid i zločine protiv čovečnosti, osuđen je u Hagu na tri doživotne robije.

2000. - Vozači kamiona i taksija širom Srbije počeli su blokadu puteva i mostova, zahtevajući da predsednik SRJ Slobodan Milošević prizna izborni poraz i odstupi sa vlasti.

2006. - Uspešno se spustila na zemlju prva kosmička turistkinja Amerikanka iranskog porekla Anuša Ansari. Uprkos manjih problema prvih dana leta, ona je uspešno i u potpunosti izvela sve naučne eksperimente tokom boravka na Međunarodnoj kosmičkoj stanici. Rođena u Teheranu 1967. emigrirala je u SAD 1984. Turizam u svemiru koštao ju je 20 miliona dolara.

2007. - U požaru na moskovskom Fakultetu za državni i korporativni menadžment, poginulo je 9 a povređeno je 51 lice, od čega 18 teško. Među poginulima i povređenima većina su bili studenti i profesori tog fakulteta. U požaru je potpuno izgoreo četvrti, poslednji, sprat i deo trećeg, zgrada je imala drveni krov, čime se objašnjava brzo širenje plamena.



Izvor:Megafonija

[Vezilka]

Dogodilo se na današnji dan 04. oktobar



1669. - Umro je holandski slikar Rembrant Harmens van Rajn, jedan od najvećih u istoriji slikarstva, čije su slike prepoznatljive po dramatičnoj igri svetlosti i senki, dubini kolorita kao i psiholoskoj pronicljivosti. Omiljeni su mu bili biblijski motivi, portreti i autoportreti. Uradio je oko 650 uljanih slika, oko 300 gravira i oko 2.000 crteža, uključujući remek dela kao što su "Noćna straža", "Izgubljeni sin", "Čas anatomije doktora Tulpa", "Hristos kao baštovan", "Dobri Samarićanin", "Hodočasnici u Emausu", "Suknari", "Vitsavej", "Jakov blagosilja unuke", "Venera i Kupidon", "Verenici", "Flora", "Danaja", "Starica", "Jevrejska nevesta", "Porodični portret", "Predeo s vetrenjačom", više od 60 autoportreta, portrete njegove žene Saskije van Ojlenburh, sina Tita, prijatelja Jana Siksa.

1787. - Rođen je francuski političar i istoričar Fransoa Pjer Gijom Gizo, šef diplomatije od 1840. do 1847. i predsednik vlade od 1847. do 1848. Oboren je s vlasti u Februarskoj revoluciji 1848. kada je oboren i kralj Luj Filip. Dela: "Istorija engleske revolucije", "Istorija civilizacije u Francuskoj".

1830. - Belgija je postala nezavisna država, odvojivši se od Holandije čiji je deo bila od 1815, u pozadini odvajanja nalazila se verska netrpeljivost, Belgijanci su izraziti rimokatolici za razliku od Holanđana koji su većinom protestanti.

1853. - Objavom rata Rusiji, Osmansko carstvo započelo je Krimski rat u kojem su mu se 1854. pridružile Francuska, Velika Britanija i Sardinija (Pijemont). U tom ratu Rusija je posle ogorčenih borbi, na kraju 1856. doživela poraz.

1865. - Pruski kancelar Oto fon Bizmark i francuski car Napoleon III postigli su u Bijaricu (ekskluzivno letovalište na Atlantiku severno od Pirineja) sporazum da Pruska preuzme vodeću poziciju među nemačkim državama od Habzburga (Austrije). Bizmarkova agresivna politika izazvala je 1870. rat u kojem je Nepoleon III doživeo težak poraz, a Pruska je - delimično i na ruševinama njegovog carstva - uspostavila ujedinjeno Nemačko carstvo (bez austrijskih zemalja).

1870. - Francuska skupština je, tri dana posle zarobljavanja cara Napoleona III u bici kod Sedana u francusko-pruskom ratu, obnovila republiku. Tada je odlučeno, pod pritiskom javnog mnjenja, da Francuska nastavi rat protiv Pruske, što će se završiti strahovitim porazom.

1878. - Prva ambasada Kine otvorena je u SAD kada je ambasador Čen Lan Pin predao akreditive američkom predsedniku Raterfordu Hejsu.

1892. - Rođen je austrijski državnik Engelbert Dolfus, kancelar od 1932 do 1934, koji se protivio ideji Adolfa Hitlera da Austriju pripoji Nemačkoj. Zbog upornog odupiranja Hitlerovoj nameri, austrijski nacisti ubili su ga u Beču u julu 1934, ali je njihov puč tada ipak okončan neuspehom.

1895. - Rođen je američki filmski glumac Džozef Frensis, poznat kao Baster Kiton. Najčešće je glumio usamljenike, koji su u sukobu sa svima. Pojavom zvučnog filma publika mu je okrenula leđa, ali je ponovo postao popularan kad su njegovi nemi filmovi ozvučeni. Filmovi: "General", "Naše gostoprimstvo", "Navigator", "Šerlok mlađi", "Snimatelj", "Bulevar sumraka", "Svetla pozornice".

1924. - Rođen je američki glumac Čarls Karter, poznat kao Čarlton Heston, upamćen po ulogama u holivudskim pseudoistorijskim spektaklima kao i filmovima fantastike. Filmovi: "Deset zapovesti", "Ben Hur" (Oskar), "Orkanski visovi", "Julije Cezar", "Agonija i ekstaza", "El Sid" (Oskar), "Major Dendi", "Planeta majmuna", "Zemljotres".

1944. - Uoči oslobođenja Beograda u Drugom svetskom ratu, raspušten je koncentracioni logor na Banjici. Nemačke okupacione vlasti osnovale su ga u junu 1941. Prema nepotpunim podacima, kroz logor je prošlo nešto više od 23.500 muškaraca, žena i dece, ali je na stratištu u Jajincima, gde su logoraši odvođeni na streljanje, pronađeno oko 68.000 spaljenih i 1.400 nespaljenih leševa.

1957. - SSSR je lansirao u orbitu oko Zemlje prvi veštački satelit "Sputnjik 1", težak 83 kilograma, koji je leteo po eliptičnoj putanji do visine 900 kilometara. Zapad, posebno SAD, bio je zapanjen, jer je satelit mogla da izbaci samo izuzetno snažna raketa, mnogo jača od svake kojom se eksperimentisalo u SAD. Ubrzo je usledilo oštro sovjetsko-američko nadmetanje u svemiru.

1966. - Britanska afrička kolonija Basutolend stekla je nezavisnost pod nazivom Kraljevina Lesoto.

1970. - Pronađena je mrtva američka pevačica Dženis Džoplin, najpoznatija bela pevačica bluza šezdesetih godina 20. veka. Uzrok smrti bila je prekomerna doza droge.

1992. - Vlada Mozambika i pobunjenici potpisali su mirovni sporazum, čime je posle 16 godina okončan građanski rat u toj afričkoj zemlji, do 1975. portugalskoj koloniji.

1993. - Potpredsednik Rusije Aleksandar Ruckoj i lideri skupštine, raspuštene odlukom ruskog predsednika Borisa Jeljcina 21. septembra 1993, predali su se vojnicima lojalnim Jeljcinu posle desetočasovnog tenkovskog napada na skupštinsku zgradu (beli dom) i pogibije najmanje 300 ljudi.

1996. - Naoružani talibani počeli su pod pretnjom oružja da primoravaju ljude na ulicama Kabula da prisustvuju vatrenim propovedima mula. Talibani su zauzeli Kabul, glavni grad Avganistana u septembru 1996. i ubrzo je usledio teror nad neistomišljenicima.

2001. - Ruski avion "Tu-154" sa 78 putnika i članova posade, koji je leteo iz Izraela, greškom je oboren ukrajinskom raketom iznad Crnog mora tokom vojnih vežbi.

2002. - Američki taliban Džon Voker Lind osuđen je na 20 godina zatvora zbog učešća u oružanim operacijama protiv Amerikanaca.

2003. - Islamski terorista-samoubica usmrtio je 23 ljudi u jednom restoranu u gradu Haifa na severu Izraela.

2005. - Evropska unija započela pregovore sa Turskom o članstvu te zemlje u najvećoj regionalnoj integraciji u svetu.

2007. - Prilikom pada aviona tipa "Antonov 26" na predgrađe Kingasani, u neposrednoj blizini aerodroma Ndili u Kongu poginulo je 39 ljudi. Avion se srušio tri sata pošto je uzleteo sa aerodroma u Kinšasi, porušivši pri tom šest kuća. Pripadao je kongoanskoj kompaniji "Efrika Uan", kojoj je inače zabranjeno da leti nad zemljama Evropske unije iz bezbednosnih razloga.

- Danas je Svetski dan zaštite životinja. Opštom deklaracijom UN o zaštiti životinja proklamovanom 1977. zatraženo je poštovanje "za životinje povezano s poštovanjem čoveka za čoveka" i zabrana svih vidova takozvanih zabava u kojima su životinje izložene maltretiranju i ubijanju.

Izvor: Megafonija

[Vezilka]

Dogodilo se na današnji dan 07. oktobar



1571. Španska, papska i mletačka mornarica potukle su tursku flotu kod Lepanta. U bici posle koje Osmansko carstvo nikada više nije bilo velika pomorska sila, najmanje 25.000 Turaka je poginulo i potopljeno je 80 turskih brodova.

1813. Padom Beograda u turske ruke ugušen je Prvi srpski ustanak i Turci su uspostavili upravni aparat i organizaciju kakva je postojala pre izbijanja ustanka 1804. To je uključivalo sve ranije namete, ali i pojačanu represiju, što je izazvalo Hadži Prodanovu bunu 1814. i Drugi srpski ustanak 1815. posle kojeg su Turci ubrzano gubili pozicije u Srbiji.

1849. Umro je američki pisac Edgar Alan Po, čiju poeziju karakterišu dubok pesimizam kao i neobična muzikalnost. Tvorac je kratke pripovetke strave iz koje je nastala moderna kriminalistička i detektivska priča. Dela: poezija ''Gavran'', ''Anabel Li'', ''Pobednik crv'', ''Zvona'', ''Pesme''; proza ''Crna mačka'', ''Priče tajanstva i mašte'', ''Avanture Gordona Pima'', ''Filozofija kompozicije''.

1860. Osmansko carstvo priznalo je carskim beratom (ukazom) Mihaila Obrenovića za kneza Srbije.

1885. Rođen je danski atomski fizičar Nils Henrik David Bor, dobitnik Nobelove nagrade za fiziku 1922. koji je postavio teoriju strukture atoma, objasnio svetlosne spektre atoma vodonika i u Drugom svetskom ratu učestvovao u SAD u istraživanjima koja su prethodila izradi atomske bombe. Njegovim imenom nazvani su mnogi pojmovi u atomskoj fizici - ''Borove orbite'', ''Borova teorija'', ''Borovi uslovi frekvencije'', ''Borov princip komplementarnosti'', ''Borov magneton''.

1914. Rođen je pisac Mihailo Lalić, član Srpske akademije nauka i umetnosti. Njegova tipična tema jesu prilike u Crnoj Gori uoči i tokom Drugog svetskog rata. Bio je interniran u Grčkoj tokom rata, ali je uspeo da prebegne grčkim partizanima i postao je politički komesar Jugoslovenskog bataljona. Dela su mu izrazito slikovita, s dubokim poniranjem u psihologiju i mentalitet ljudi. Dela: romani ''Svadba'', ''Zlo proljeće'', ''Lelejska gora'', ''Hajka'', ''Raskid'', ''Pramen tame'', ''Zatočenici'', ''Ratna sreća'', ''Dokle gora zazeleni'', ''Gledajući dolje na drumove'', pripovetke ''Na mjesečini'', ''Izvidnica'', ''Prvi snijeg'', ''Gosti'', ''Poslednje brdo''.

1919. Osnovana je holandska avionska kompanija KLM, najstariji postojeći vazdušni prevoznik u svetu.

1931. Rođen je južnoafrički nadbiskup Dezmond Tutu, borac protiv aparthejda, dobitnik Nobelove nagrade za mir 1984. On je prvi crnac koji je postao duhovni vođa (arhiepiskop) anglikanaca u Južnoj Africi.

1935. Društvo naroda označilo je Italiju kao agresora u Abisiniji (Etiopija).

1940. Nemačke trupe su ušle u Rumuniju, što je imalo veliki strateški značaj zbog naftnih izvora u Ploeštiju.

1949. Proglašena je Nemačka Demokratska Republika s predsednikom Vilhelmom Pikom i premijerom Otom Grotevolom, čime je Nemačka podeljena na dve države. Tome je prethodilo proglašenje Savezne Republike Nemačke 21. septembra 1949.

1953. Umrla je srpska književnica i klasični filolog Anica Savić-Rebac, profesor Univerziteta (izvršila je samoubistvo). Dela: ''Problemi antičke estetike'', ''Antička demokratija i socijalni problemi'', ''Problemi predplatonske erotologije'', komentar i prevod speva Tita Lukrecija Kara ''O prirodi stvari''.

1959. Sovjetski vasionski brod ''Luna 3'' prvi je fotografisao tamnu stranu Meseca.

1959. Umro je američki operski pevač i filmski glumac italijanskog porekla Mario Lanca, koji je ostvario niz nezaboravnih operskih uloga. Snimao je i filmove, uključujući film ''Veliki Karuzo''.

1981. Potpredsednik Egipta Hosni Mubarak postao je vršilac dužnosti šefa države dan pošto su islamski teroristi ubili predsednika Anvara el Sadata.

1985. Palestinski teroristi oteli su u Mediteranu italijanski putnički brod ''Akile Lauro'' sa oko 440 ljudi i zapretili da će ga eksplozijom uništiti ukoliko Izrael ne oslobodi iz zatvora 50 Palestinaca.

1989. Kongres Mađarske socijalističke radničke partije ukinuo je partiju koja je vladala 33 godine i umesto nje je formirao Socijalističku partiju Mađarske.

1992. Savet bezbednosti UN osnovao je Komisiju za ispitivanje ratnih zločina u prethodnoj Jugoslaviji.

1999. Nemačke kompanije i vlada ponudile su 3,3 milijarde dolara kompenzacija stotinama hiljada ljudi primoranih na prisilan rad tokom nacističke ere.

2000. Vojislav Koštunica proglašen je predsednikom Savezne Republike Jugoslavije posle pobede na predsedničkim izborima 24. septembra.

2001. SAD su pokrenule vazdušne napade na Avganistan pošto su talibani odbili da izruče arapskog teroristu Osamu bin Ladena osumnjičenog za terorističke napade na Njujork i Vašington, 11. septembra.

2003. Američki filmski glumac austrijskog porekla Arnold Švarceneger izabran je za guvernera Kalifornije, najmnogoljudnije države SAD.

2004. U seriji eksplozija u egipatskim letovalištima na Sinaju, na granici sa Izraelom, poginula su 34 turista, a ranjeno 105, mahom izraelskih građana. Najjača eksplozija bila je u Tabi, u hotelu ''Hilton'' čija je zapadna strana sa deset spratova uništena.

2004. Kambodžanski kralj Norodom Sihanuk abdicirao je u korist sina Nordoma Sihamonia. Sihanuk je na presto stupio 1941. a 1954. proglasio je nezavisnost Kambodže od Francuske. Do tada Kambodža je bila sastavni deo Francuske Indokine (sa Laosom i Vijetnamom). Osnovao je stranku Sargkum koja je 1955. i 1958. dobila izbore. Posle očeve smrti vratio se 1960. na presto, a 1970. zbacio ga je general Lon Nol, u državnom udaru izvedenom pod uticajem SAD. Za predsednika Kampućije, kako su Kambodžu preimenovali ''Crveni Kmeri'', izabran je 1975. ali je idila s tom maoističkom frakcijom - tokom čije je strahovlade od 1975. do 1978. ubijeno između milion i dva miliona ljudi - brzo okončana i 1976. napustio je zemlju. ''Crveni Kmeri'' su zbačeni vojnom intervencijom Vijetnama krajem 1978. a on je 1982. postao predsednik antivijetnamske koalicione vlade. Posle niza burnih političkih promena, 1993. ponovo je postao kralj Kambodže, a u korist jednog od sinova abdicirao je 2004.

2004. Najmanje 39 ljudi je poginulo, a više od 100 je povređeno u eksploziji automobila-bombe u pakistanskom gradu Multanu.

2006. Ubijena je poznata ruska novinarka Ana Politkovska, komentator ''Nove gazete'' i dobitnica ''Zlatnog pera Rusije'' 2000. Završila je studije novinarstva na moskovskom ''Lomonosovu'' i radila u više medija, između ostalog u dnevnom listu ''Izvestija''. Često je posećivala zone borbenih dejstava i izbegličke kampove u Dagestanu, Ingušetiji i Čečeniji. Autor je knjige ''Putovanje u pakao - Čečenski dnevnik'', a dobitnik je i nagrada za dobrotvorni rad i nagrade Udruženja novinara Rusije.



Izvor: Megafonija

[Vezilka]

Dogodilo se na današnji dan 08. oktobar


1354. -Ubijen je italijanski humanista Nikolo Gabrini, poznat kao Kola di Rijenci, vođa rimskih republikanaca. Svoj ideal, obnovu antičke republike u Rimu i ujedinjenje Italije, pokušao je da ostvari ustankom i 1347. uz pomoć rimskih građana proglasio je Rimsku republiku, koju je predvodio u zvanju ''narodnog tribuna''. Iz Rima je proterao feudalno plemstvo i smanjio je poreze, ali je aristokratija ubrzo porazila njegove pristalice i od 1348. do 1353. morao je da živi u izbeglištvu. Za ostvarenje svojih ideala bez uspeha je pokušavao da pridobije nemačkog cara Karla IV, a potom avinjonskog papu Inoćentija VI. U avgustu 1354. uspeo je da obnovi Rimsku republiku, ali ga je plemstvo svrglo i ubilo posle samo dva meseca.

1469. - Umro je italijanski slikar fra Filipo Lipi, pripadnik firentinske rane renesanse. U prvim radovima posebno ga je zanimao problem pokreta i dramatski efekti, a u poznijim preovladavalo je lirsko raspoloženje.

1803.- Umro je italijanski pisac Vitorio Alfijeri, rodoljubivi pesnik i dramski pisac iz čijeg dela je zračila strasna slobodoljubivost. Dela: tragedije ''Saul'', ''Orest'', ''Marija Stjuart'', ''Filip'', ''Kleopatra'', ''Antigona'', ''Mira'', komedije, soneti, ode, satire, epigrami, rasprava ''O tiraniji'', autobiografski spis ''Život Vitorija Alfijerija''.

1856.- Velika Britanija povela je drugi ''Opijumski rat'' protiv Kine, u kojem joj se pridružila Francuska. Kad su 1857. Britanci i Francuzi zauzeli Kanton, Kina je kapitulirala.

1864.- Rođen je srpski pisac Branislav Nušić, veliki komediograf, član Srpske kraljevske akademije. Studirao je pravo u Gracu i Beogradu, a kao diplomata radio je u konzulatima Srbije u Solunu, Bitolju, Skoplju i Prištini. Bio je dramaturg i upravnik pozorišta u Beogradu, Novom Sadu, Skoplju i Sarajevu. Osuđen je 1887. na dve godine zatvora zbog satirične pesme ''Dva raba''. Učestvovao je kao dobrovoljac u Srpsko-bugarskom ratu 1885. a u Prvom svetskom ratu prošao je sa srpskom vojskom čitav golgotski put do Jadrana. Darovit portretista i pisac veoma razvijenog smisla za pozorišnu scenu i njene zakone, oštro je zapažao negativne pojave i s mnogo duha slikao svet u kojem se kretao - od opštinskog pisara do poslanika i ministra. Dela: komedije ''Sumnjivo lice'', ''Gospođa ministarka'', ''Narodni poslanik'', ''Protekcija'', ''Ožalošćena porodica'', ''Pokojnik'', ''Put oko sveta'', ''Dr'', ''Svet'', ''Ujež'', ''Mister dolar'', pripovetke i romani ''Pripovetke jednog kaplara'', ''Ramazanske večeri'', ''Opštinsko dete'', ''Ben-Akiba'', ''Autobiografija'', tragedije ''Knez Ivo od Semberije'', ''Hadži-Loja'', ''Nahod'', drame ''Tako je moralo biti'', ''Jesenja kiša'', ''Pučina'', ''Iza božjih leđa''. Golgotu Srbije 1915. godine opisao je vrlo realistično u obimnom, potresnom delu ''1915.''

1871.- U Čikagu je buknuo veliki požar koji je besneo tri dana, usmrtivši najmanje 300 ljudi, a oko 90.000 ostalo je bez krova nad glavom.

1895.- Rođen je argentinski državnik Huan Domingo Peron, predsednik od 1946. do 1955. i od 1973. do smrti 1974. Posle vojnog udara 1943. postao je ministar rata, 1944. potpredsednik, a 1946. šef države. Sprovodio je autoritarnu politiku ali sa izrazitom socijalnom notom, oslanjajući se pri tom na radništvo. Odvojio je 1955. crkvu od države i prvi put uveo svetovnost škole, zbog čega ga je rimokatolička crkva ekskomunicirala. U septembru 1955. oboren je u vojnoj pobuni. Po povratku iz emigracije, u septembru 1973. ponovo je izabran za predsednika Argentine.

1895.- Ubijena je korejska kraljica Min, koja je pokušavala da zaustavi talas japanske dominacije u Koreji. Grupu ubica koja je upala u njen dvor predvodio je japanski konzul general Goro Miura.

1915.- Komandant Drugog bataljona Desetog puka, srpski major Dragutin Gavrilović je izdao zapovest braniocima Beograda - Drugom bataljonu, delovima Trećeg bataljona Desetog puka i delovima Sremskog dobrovoljačkog odreda, poslednjoj odbrani srpske prestonice u Prvom svetskom ratu pred agresijom Nemaca, Austrijanaca i Mađara: ''Tačno u 15 časova neprijatelj se ima razneti vašim silnim jurišem, razneti vašim bombama i bajonetima. Obraz Beograda, naše prestonice, ima da bude svetao. Vojnici, junaci, Vrhovna komanda izbrisala je naš puk iz svog brojnog stanja... Naš puk je žrtvovan za čast Otadžbine i Beograda. Vi nemate više da se brinete za vaše živote, koji više ne postoje. Zato napred u slavu...''! U jurišu su izginuli gotovo svi branioci, a major Gavrilović je teško ranjen.

1939.- Nemačka je u Drugom svetskom ratu pripojila Trećem rajhu veliki deo teritorije Poljske.

1952.- U železničkoj nesreći u severozapadnom Londonu poginulo je 112 i povređeno više od 200 ljudi.

1953.- Velika Britanija i SAD su bez konsultovanja Jugoslavije povukle snage, predale civilnu upravu u zoni ''A'' slobodne teritorije Trst u celini Italiji i tako izazvale jednogodišnju krizu. Italija je koncentrisala trupe na granici, na šta je Jugoslavija odgovorila istom merom.

1954.- Oslobodilačke snage Severnog Vijetnama ušle su u glavni grad Hanoj.

1967.- Umro je britanski državnik Klement Ričard Atli, laburistički premijer od 1945. do 1951. tokom čije je vladavine London priznao nezavisnost Indije 1947. i Burme 1948. Dela: ''Laburistička partija u perspektivi'', ''Dvanaest godina kasnije'', autobiografija ''Kako se to zbilo''.

1970.- Nobelovu nagradu za književnost dobio je ruski pisac Aleksandar Solženjicin.

1991.- Slovenija i Hrvatska su se protivno važećem ustavu jednostrano otcepile od Jugoslavije, izazvavši tako građanski rat, uz očiglednu ali nezvaničnu saglasnost Zapada.

1992.- Umro je nemački državnik Vili Brant, dobitnik Nobelove nagrade za mir 1971. kancelar Zapadne Nemačke od 1969. do 1974. kad je podneo ostavku jer je otkriveno da je njegov blizak saradnik istočnonemački špijun. Vodio je politiku popuštanja, posebno prema istočnoevropskim zemljama - čiji je simbolični vrhunac bilo poklonjenje u prestonici Poljske Varšavi - 1970. Posle 1974. kad se povukao s položaja, predvodio je Socijalističku internacionalu.

1995.- U zemljotresu na indonežanskom ostrvu Sumatra poginulo je najmanje 100 ljudi.

1996.- U prvoj javnoj poseti Izraelu palestinski lider Jaser Arafat razgovarao je sa izraelskim predsednikom Ezerom Vajcmanom u njegovoj privatnoj rezidenciji.

1997.- Savet bezbednosti UN zaveo je sankcije protiv Sijera Leonea, uperene protiv vojne hunte u toj afričkoj zemlji. 1998. Predstavnički dom američkog Kongresa odobrio je formalno pokretanje postupka impičmenta protiv predsednika SAD Bila Klintona, što je treća istraga u američkoj istoriji pokrenuta radi smenjivanja šefa države.

1998.- Japan je formalno izrazio žaljenje Južnoj Koreji zbog dugogodišnje kolonijalne vladavine nad Korejom.

2000.- Sirijski avion s funkcionerima, lekarima i medicinskim potrepštinama sleteo je u Bagdad, što je bio prvi let iz Damaska u glavni grad susednog Iraka posle dve decenije.

2001.- Avion skandinavske kompanije SAS udario je u hangar na milanskom aerodromu ''Linate'' posle sudara u gustoj magli s malim privatnim avionom, što nije preživeo niko od 110 ljudi u letilici. Poginulo je i četvoro ljudi u privatnom avionu i četvorica aerodromskih radnika.

2005.- U razornom zemljotresu jačine 7,6 stepeni Rihtera koji je pogodio Pakistan i Indiju, život je izgubilo preko 75.000 ljudi, a više desetina hiljada je povređeno.



Izvor: Megafonija

[Vezilka]

Dogodilo se na današnji dan 10. oktobar



1684. - Rođen je francuski slikar Žan Antoan Vato, tipičan predstavnik rokokoa, čije je slikarstvo delikatnog kolorita i osetljivog crteža uglavnom posvećeno temama iz društvenog života aristokratije.

1813. - Rođen je italijanski kompozitor Đuzepe Verdi, uz Riharda Vagnera, najistaknutiji romantičarski operski stvaralac 19. veka. Njegove prve opere izražavaju ideje nacionalnog pokreta (rizorđimento) dok su kasnija dela vrhunac italijanskog romantizma. Dela: opere ''Nabuko'', ''Travijata'', ''Trubadur'', ''Rigoleto'', ''Bal pod maskama'', ''Moć sudbine'', ''Don Karlos'', ''Aida'', ''Otelo'', ''Falstaf''.

1837. - Umro je francuski ekonomista Šarl Furije, socijalista-utopista koji je smatrao da je kapitalizam ''asocijalan'', jer su u njemu pojedinci u stalnom ratu jedni s drugima. U takvoj ekonomiji ''arhitekta mašta o požarima... a staklar o gradu koji bi porazbijao sva stakla''. Ekonomsko- društveni razvoj razvrstao je u tri perioda: predindustrijski, ''rasparčanu, neprijatnu industriju'' u kapitalizmu, i društvenu, privlačnu industriju. Smatrao je da se društvo može preobraziti u Harmoniju pomoću eksperimentalnih zajednica (falange) u kojima ljudska individualnost dostiže vrhunac, što doprinosi opštoj harmoniji. Dela: ''Novi industrijski i društveni svet'', ''Teorija četiri pokreta''.

1861. - Rođen je norveški polarni istraživac, diplomata i humanista Fritjof Nansen, profesor okeanografije na Univerzitetu u Oslu, dobitnik Nobelove nagrade za mir 1922. Istraživao je od 1893. do 1896. Grenland i Severni ledeni okean ploveći na brodu ''Fram'', (sačuvan i konzerviran, čuva se u blizini Osla). Posle Prvog svetskog rata bavio se zaštitom ratnih zarobljenika i nacionalnih manjina. Kao visoki komesar Društva naroda rukovodio je repatrijacijom ratnih zarobljenika i doprineo potpisivanju Ženevskog protokola o izbeglicama. Jedna vrsta emigrantskog pasoša nazvana ''Nansenov pasoš'' (Certificat Nansen) i sada je u upotrebi za raseljene ljude kao potvrda identiteta.

1888. - Rođen je ruski revolucionar Nikolaj Ivanovič Buharin, profesor političke ekonomije Univerziteta u Moskvi. Boljševicima se priključio 1906. posle Oktobarske revolucije 1917. jedan je od vodećih ideologa vladajuće Boljševičke partije. Kao predsednik Kominterne 1928. i 1929. protivio se potpunoj kolektivizaciji jer je smatrao da je za ekonomiju zemlje štetno ukidanje privatnih poseda na selu. Takođe se suprotstavljao metodama obračuna sovjetskog lidera Staljina sa starim boljševicima. U vreme najžešćih staljinističkih čistki, na montiranom sudskom procesu 1938. osuđen je na smrt pod izmišljenom optužbom za špijunažu kao ''pripadnik trockističko-zinovjevskog i buharinovskog kontrarevolucionarnog centra'' i streljan je u martu 1938. Dela: ''Politička ekonomija rentijera'', ''Imperijalizam i svetska privreda'', ''Ekonomika prelaznog perioda'', ''Teorija istorijskog materijalizma''.

1901. - Rođen je švajcarski skulptor i slikar italijanskog porekla Alberto Đakometi, čije je obimno, raznovrsno i osobeno delo izraz gotovo svih dominantnih strujanja u umetnosti 20. veka. U ranom periodu je stvarao pod uticajem kubizma i nadrealizma, kasnije se bavio prostornim konstrukcijama, a pozna dela oličavaju egzistencijalističko viđenje sveta.

1911. - Kineski vođa Sun Jat Sen proglasio je u Vučangu republiku i otpočeo revoluciju u kojoj je oborena dinastija Ćing, poznata kao Mandžu, koja je vladala Kinom od 1644. do 1912.

1913. - Završena je izgradnja Panamskog kanala dugog 81,6 kilometara, kojim su spojeni Atlantski i Tihi okean, ali su brodovi počeli da ga koriste tek 15. avgusta 1914.

1917. - Zbog torpedovanja brazilskih brodova, Brazil je u Prvom svetskom ratu objavio rat Nemačkoj.

1918. - Prva srpska armija počela je operacije oslobađanja Niša u Prvom svetskom ratu, uprkos upozorenju vrhovnog komandanta savezničkih snaga na Balkanu francuskog generala Luja Franše Deperea da je to srljanje u avanturu. Goneći austrijsku i nemačku vojsku dolinom Južne Morave, srpska vojska pod komandom vojvode Petra Bojovića oslobodila je Niš u munjevitom napadu i primorala okupatore na povlačenje prema severu.

1943. - Generalisimus Čang Kaj Šek položio je zakletvu kao predsednik Kine.

1954. - Vijetnamski lider Ho Ši Min ušao je u glavni grad Vijetnama Hanoj, koji su dva dana ranije napustile francuske kolonijalne trupe.

1964. - U Tokiju su otvorene Olimpijske igre, prve u Aziji.

1967. - Umro je Tadija Sondermajer, pionir srpske avijatike. Osnivač je ''Aeroputa'' (Društvo za vazdušni saobraćaj Aeroput) preteče današnjeg ''Jat ervejza'' i prvi naš vazduhoplovni inžinjer. Bio je pilot-lovac i jedan od osnivača Aerokluba Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Rođen je u Beogradu, završio je 1910. godine Drugu beogradsku gimnaziju. U nemačkoj je započeo studije na arhitektonskom odseku Tehničkog fakulteta. Kada je izbio Prvi balkanski rat napustio je studije u Nemačkoj i prijavio se u srpsku vojsku kao dobrovoljac. Postao je vazduhoplovac 1916. na Solunskom frontu. Proslavio se istorijskim letom sa pilotom Leonidom Bajdakom, na relaciji Pariz - Bombaj i natrag, od 20. aprila do 2.maja 1927. godine, nepun mesec pre čuvenog Lindbergovog leta Njujork-Pariz. Maršrutu dugu 14.800 kilometara, prešli su u 15 etapa, za 11 dana, odnosno 89 sati efektivnog leta. Prilikom povratka, dvojicu heroja na beogradskom (bežanijskom) aerodomu svečano je dočekalo oko 50.000 Beograđana. Odlikovan je nizom srpskih i savezničkih odlikovanja, među kojima su i Karađođeva zvezda sa mačevima, Zlatna medalja za hrabrost, Legija časti.

1970. - Umro je francuski političar Eduar Dalađe, potpisnik Minhenskog pakta s Nemačkom 1938, kojim je Adolfu Hitleru omogućeno da okupacijom Sudeta (delovi Češke većinom naseljeni Nemcima) rasparča Čehoslovačku. Između dva svetska rata bio je tri puta francuski predsednik vlade, a u Drugom svetskom ratu interniran je u Nemačku posle okupacije Francuske.

1973. - Potpredsedenik SAD Spiro Egnju morao je da podnese ostavku zbog optužbi za izbegavanje plaćanja poreza.

1980. - U Alžiru je u zemljotresu poginulo 2.590 ljudi, a oko 330.000 stanovnika grada Al Asnam ostalo je bez krova nad glavom.

1982. - SAD su nametnule sankcije Poljskoj zbog odluke poljske vlade da zabrani sindikat ''Solidarnost''.

1985. - Umro je američki filmski glumac i režiser Orson Vels, čiji je već prvi film ''Građanin Kejn'' - delo virtuozne izražajne snage i originalnosti, tehničkih novina i novog načina montaže - jedan od najboljih u istoriji kinematografije. Izgradio je osoben stil i svako njegovo delo nosi pečat snažne i originalne ličnosti. Dobio je 1971. Oskar za životno delo. Ostali filmovi: režija i gluma - ''Veličanstveni Ambersonovi'', ''Dama iz Šangaja'', ''Magbet'', ''Otelo'', ''Zrno zla'', ''Gospodin Arkaden'', ''Proces'', ''Ponoćna zvona'', ''Istine i laži'', gluma - ''Sirotica iz Lovuda'', ''Treći čovek'', ''Hotel Internacional''.

1985. - Umro je američki filmski i pozorišni glumac Jul Briner, podjednako dobar u karakternim, avanturističkim i diskretnim komičnim rolama. Igrao je u mnogim filmovima, ali je posebno upamćen po ulozi u muzičkom filmu ''Kralj i ja'', za koji je nagrađen Oskarom, a i u pozorištu je godinama igrao u istoimenoj predstavi. Ostali filmovi: ''Deset božjih zapovesti'', ''Anastasija'', ''Braća Karamazovi'', ''Solomon i Saba'', ''Sedmorica veličanstvenih'', ''Taras Buljba'', ''Zapadni svet''.

1990. - Sovjetski Savez i Nemačka su potpisali ugovor o povlačenju sovjetskih vojnika iz Nemačke do kraja 1994. U to vreme u Nemačkoj je bilo 380.000 sovjetskih vojnika i 220.000 članova njihovih porodica.

1991. - Skupština Srbije je odlučila da zastava Srbije postaje tradicionalna srpska trobojka ali bez zvezde petokrake koja se na zastavi nalazila od Drugog svetskog rata.

1993. - Socijalista Andreas Papandreu dobio je izbore i vratio se na vlast u Grčkoj.

1995. - Izrael je, u skladu s mirovnim sporazumom s Palestinskom oslobodilačkom organizacijom, počeo povlačenje sa Zapadne obale i oslobodio iz zatvora oko 300 Palestinaca.

1997. - Pad aviona DC-9 argentinske kompanije ALA u Urugvaju nije preživeo niko od 74 putnika i člana posade.

2000. - Umrla je Sirimavo Bandaranaike, prva žena predsednik vlade u svetu. U istoriju je ušla postavši predsednik vlade Šri Lanke (negdašnji Cejlon) 21. jula 1960. Upravljala je Šri Lankom od 1960. do 1977. i bila jedan od osnivača Pokreta nesvrstanih.

2003. - Nobelovu nagradu za mir dobila je iranski advokat i borac za ljudska prava Širin Ebadi, kojoj je Nobelov komitet dao prednost u odnosu na papu Jovana Pavla II.

2004. - Umro je američki glumac Kristofer Riv, filmski ''Supermen'', koji je od 1995. godine bio vezan za invalidska kolica, pošto je u nesreći tokom jahanja slomio dva kičmena pršljena. Nije se, međutim, predavao bolesti i u takvom stanju je glumio u više filmova, uključujući rimejk legendarnog Hičkokovog ''Prozor u dvorište''.

2005. - Umro je Milton Obote, prvi predsednik vlade Ugande posle sticanja nezavisnosti 1962.

2005. - Evropska unija i Srbija i Crna Gora počeli su pregovore o zaključenju Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju (SSP).



Izvor: Megafonija

[Vezilka]

Dogodilo se na današnji dan 11. oktobar



1521. - Papa Lav X dodelio je engleskom kralju Henriju VIII - koji je 12 godina kasnije osporio autoritet rimokatoličke crkve, a 1534. se proglasio poglavarom anglikanske crkve, nezavisne od Rima - titulu "Branitelja vere" jer je kralj objavio knjigu u kojoj je osudio ideje nemačkog verskog reformatora Martina Lutera.

1531. - Vojska švajcarskih rimokatoličkih kantona porazila je kod Kapela snage grada Ciriha i njegovih protestantskih saveznika, a u bici je poginuo protestanski verski reformator Ulrih Zvingli, jedan od najvećih teologa reformacije.

1579. - Turskog velikog vezira srpskog porekla Mehmed pašu Sokolovića, prema nalogu njegovih neprijatelja, ubio je jedan derviš. Zahvaljujući Mehmed paši, Osmansko carstvo vodilo je tolerantniju politiku prema Srbima, dozvolilo je podizanje hramova, otvaranje srpske štamparije, kao i obnovu srpske patrijaršije u Peći 1557. Za prvog patrijarha postavljen je njegov brat (ili brat od strica) Makarije Sokolović. U srpskim zemljama podigao je mnoge zadužbine, uključujući znameniti most na Drini u Višegradu.

1806. - Rođen je knez Srbije Aleksandar Karađorđević, koji je vladao od 1842. do 1858. U vreme njegove vladavine donet je Građanski zakonik i reformisano sudstvo. Srbiji su autonomni status 1856. na Pariskom kongresu, garantovale velike sile. U njegovo vreme publikovano je "Načertanije" Ilije Garašanina (neka vrsta južnoslovenskog spoljnopolitičkog programa). Posle svrgavanja kneza Mihaila Obrenovića na presto su ga 1842. doveli ustavobranitelji. Zbog suprotstavljanja njihovom Savetu i vezivanja za Austriju, jedna struja ustavobranitelja ga je zbacila 1858. na Svetoandrejskoj skupštini, i na presto Srbije je vraćen knez Miloš Obrenović.

1851. - Rođen je srpski kompozitor i horovođa Josif Marinković, član Srpske kraljevske akademije, koji je najveći deo stvaralaštva posvetio romantičarskoj muzici, znatno je obogativši u tehničkom i izražajnom pogledu. Njegove solo pesme i mnoge horske kompozicije uz pratnju klavira poseban su doprinos srpskoj muzici. Završio je Orguljašku školu u Pragu i bio je dirigent pevačkog društva "Obilić" u Beogradu. Dela: horovi "Narodni zbor", "Junački poklič", "Kola", "Potočara", "Zadovoljna reka", solo pesme "Čežnja", "Kaži mi, kaži, Stojanke", crkvena muzika "Liturgija", "Pomen", "Carju nebesni", "Opelo".

1896. - Umro je austrijski kompozitor i orguljaš Anton Brukner, kasnoromantičar koji je stvarao pod uticajem Ludviga van Betovena i Riharda Vagnera. Dela: devet simfonija, osam misa, kantate.

1899. - Počeo je trogodišnji Burski rat između južnoafričkih burskih država (Transval i Oranje) i Velike Britanije (koja je od ranije držala Kepland i Natal).

1942. - U selu Kriva Reka kod Brusa nemački i bugarski vojnici su u Drugom svetskom ratu zatvorili sve stanovnike u crkvu i digli je u vazduh, usmrtivši 320 civila, uglavnom žena i dece.

1946. - Zbog krivičnih dela protiv naroda i države Vrhovni sud Hrvatske je posle višemesečne rasprave izrekao presudu ratnim zločincima - Erihu Lisaku na smrt, a rimokatoličkom nadbiskupu Alojziju Stepincu i Ivanu Šaliću na višegodišnji zatvor.

1962. - Papa Jovan XXIII otvorio je Drugi vatikanski sabor, prvi od 1870, na kojem je započeta dalekosežna reforma u okrilju rimokatoličke crkve.

1963. - Umro je francuski pisac, slikar i režiser Žan Kokto, član Francuske akademije. Često je menjao stav i stil i oprobao se kao pesnik, romansijer, pisac drama, kritičar, slikar, režiser i filmski scenarista. Dela: romani "Strašna deca", "Tomas varalica", pozorišni komadi "Pisaća mašina", "Strašni roditelji", "Orfej", "Edip", "Antigona", filmovi "Lepotica i zver", "Orfejev testament".

1963. - Umrla je francuska pevačica italijanskog porekla Edit Pjaf, zvezda kabarea i simbol francuske šansone. Takođe je komponovala šansone i pisala tekstove za njih. Dela: autobiografije "Moj život", "Na balu uspeha".

1976. - U Kini je pod optužbom za zaveru uhapšena "četvoročlana banda" - Mao Cedungova udovica Đang Ćing i tri bivša visoka funkcionera.

1977. - U atentatu je ubijen predsednik Severnog Jemena pukovnik Ibrahim al Hamdi.

1980. - Dvojica sovjetskih kosmonauta okončala su do tada najdužu kosmičku misiju, boraveći u brodu "Saljut 6" 185 dana u svemiru.

1988. - Govor pape Jovana Pavla II prekinut je u Evropskom parlamentu u Strazburu pošto je britanski poslanik iz Severne Irske, protestantski sveštenik Jan Pejzli, počeo da uzvikuje "antihrist", razvivši transparent na kojem je pisalo "Jovan Pavle II antihrist".

1990. - Na stadionu "1. maj" u severnokorejskom glavnom gradu Pjongjang oko 150.000 gledalaca oduševljeno je pozdravilo pobedu fudbalske reprezentacije Severne Koreje nad Južnom Korejom rezultatom 2:1 u istorijskom prijateljskom meču, prvom sportskom nadmetanju ne domaćem tlu ekipa podeljene zemlje.

1993. - Na norveškog izdavača Vilijama Nigarda, koji je štampao "Satanske stihove" britanskog pisca indijskog porekla Salmana Ruždija, u Oslu je pucao i teško ga ranio jedan islamski terorista.

1999. - Kosovski Albanci su u centru Prištine, ispred hotela "Grand", ubili prvog pripadnika UNMIK, Amerikanca bugarskog porekla Valentina Krumova, po svemu sudeći samo zato što je progovorio maternjim jezikom, jer su pomislili da je - Srbin.

2002. - U eksploziji bombe koju je u tržni centar kod Helsinkija podmetnuo 19-godišnji student hemije - koji je tada takođe poginuo, a uputstva za pravljenje bombe "skinuo" je sa Interneta - poginulo je sedam ljudi a 85 je povređeno.

2004. - Evropska unija ukinula je Libiji embargo na oružje, nakon odluke Tripolija da odustane od oružja za masovno uništenje.

2005. - U Liberiji, najstarijoj nezavisnoj državi Afrike (od 1847.), osim Etiopije, održani su predsednički i parlamentarni izbori, prvi posle 14 godina građanskog rata.

2005. - U eksploziji automobila bombe na jednoj pijaci u Tal Afaru, mestu na severozapadu Iraka, poginulo je 30, a ranjeno 35 ljudi.

2006. - Umro je srpski Akademik, fizički hemičar Milenko Šišić. Diplomirao je 1950. godine. Bio je asistent na Katedri za hemiju, a potom je prešao u Institut "Boris Kidrič" u Vinči. Doktorirao je kod akademika Pavla Savića, pionira nuklearnih nauka u Srbiji, i bio je najmlađi doktor nauka u Institutu gde se usmerio na hemiju visoko radioaktivnih materijala, odnosno na ozračeno nuklearno gorivo i fisione produkte. Usavršavao se u SAD, a 1956. je izabran za docenta za predmet elektrohemije na Katedri za fizičku hemiju. Za redovnog profesora je biran 1970. godine, a za dopisnog člana SANU 1974. Redovni član je od 1985. Od izbora za dopisnog člana objavio je 190 publikacija i upisan je u nekoliko internacionalnih biografskih leksikona. Bio je član više internacionalnih naučnih društava.



Izvor: Megafonija

[Vezilka]

Dogodilo se na današnji dan 12 oktobar


1492. - Španski (kastiljanski) moreplovac Kristifor Kolumbo je otkrio Ameriku, iskrcavši se na ostrvce Gvanahani (sadašnji Votling) - on mu je dao ime San Salvador - u sastavu Bahamskih ostrva, posle 33 dana plovidbe Atlantskim okeanom od Kanarskih ostrva. Do 1504. je još tri puta prelazio okean, a 1506. je umro - uveren da između Evrope i Azije, kad se plovi u smeru zapada, nema kontinenta.

1518. - Nemački verski reformator Martin Luter, optužen za jeres, sazvao je skupštinu grada Augsburga i u teološkoj raspravi s italijanskim rimokatoličkim kardinalom Tomazom de Viom, poznatim kao Kajetan, odbacio zahtev rimske kurije da se pokaje i odrekne svojih uverenja.

1811. - Paragvaj je proglasio nezavisnost od Španije i Argentine.

1822. - Brazil je stekao nezavisnost od Portugala pod vlašću jednog princa iz portugalske kraljevske kuće Braganca.

1865. - Rođen je srpski geograf Jovan Cvijić, osnivač antropogeografije i geomorfologije u Srbiji i Srpskog geografskog društva, profesor i rektor Univerziteta u Beogradu, predsednik Srpske kraljevske akademije, počasni doktor pariske Sorbone i Karlovog univerziteta u Pragu. Veoma su značajni njegovi radovi o migracijama, o morfologiji i hidrografiji Dinarskog krša i drugih kraških predela, tektonici i glacijaciji planina Balkanskog poluostrva, studije o Jadranskom primorju, balkanskim kotlinama i poljima, Šumadiji i Panonskom basenu. Odigrao je važnu ulogu kao savetnik srpskih državnika na mirovnim pregovorima u Parizu (Versaju) posle Prvog svetskog rata. Dela: "Osnove za geografiju i geologiju Makedonije i Stare Srbije", "Antropogeografski problemi Balkanskog poluostrva", "Balkansko poluostrvo i južnoslovenske zemlje", "Geomorfologija","Etnogeografske karte jugoslovenskih zemalja", "Geografska karta Jugoslavije", "Govori i članci".

1870. - Umro je američki general Robert Edvard Li, komandant armije Virdžinije i vojske Konfederacije (Jug) u građanskom ratu u SAD od 1861. do 1865, najsposobniji vojskovođa tog rata. Predvodeći južnjačke trupe, pobedio je vojsku Severa u bitkama kod Ričmonda i Frederiksburga 1862. i kod Čanselorsvila 1863, ali je suočen s neuporedivo nadmoćijom armijom Severa morao da kapitulira 9. aprila 1865.

1873. - Rođena je srpska slikarka Nadežda Petrović, profesor Akademije likovnih umetnosti u Beogradu i saosnivač "Kola srpskih sestara" (s Branislavom Nušićem). Slikarstvo je studirala u Minhenu i Parizu, a prvu samostalnu izložbu je priredila 1900. Njena dela nose snažan, originalan izraz i izvanredno bogatstvo boja. Sačuvano je oko 200 njenih dela, a pojedine slike ("Resnik", "Autoportret", "Notr Dam", "Bulonjska šuma") su ravne radovima vrhunskih evropskih majstora tog vremena. Njeno delo obuhvata raspon od plenerizma do snažnog realizma prožetog ekspresionizmom. U Srbiji svog doba ona se najsnažnije vezala za modernu umetnost i anticipirala njen dalji razvoj. Rođena je u porodici u kojoj su dve sestre postale slikarke, jedna muzičar, a najmlađi brat Rastko pisac. Umrla je od tifusa 1915. u valjevskoj bolnici, gde je kao dobrovoljna bolničarka negovala ranjene srpske vojnike.

1874. - Rođen je srpski arheolog Vladimir Petković, profesor Beogradskog univerziteta, član Srpske akademije nauka i umetnosti i upravnik Narodnog muzeja u Beogradu, stručnjak za srpsku srednjevekovnu umetnost. Bio je urednik specijalizovanog časopisa "Starinar" i prvi direktor Arheološkog instituta SANU. Rukovodio je otkopavanjima Stobija i Caričinog Grada. Dela: "Pregled crkvenih spomenika kroz povesnicu srpskog naroda", "La peinture serbe en Moyen age" (Srpsko slikarstvo u srednjem veku), monografije o manastirima Žiča, Ravanica, Studenica, Kalenić i Dečani.

1897. - U Beograd su iz Beča preneti posmrtni ostaci srpskog jezičkog reformatora Vuka Stefanovića Karadzića i sahranjeni u porti Saborne crkve.

1918. - "Marš na Drinu" srpskog kompozitora Stanislava Biničkog je prvi put ođeknuo ulicama Niša, tek oslobođenog u Prvom svetskom ratu. Uz zvuke marša pobedonosno je koračala Drinska divizija srpske vojske.

1924. - Umro je francuski pisac Anatol Frans, član Francuske akademije i dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1921. Izvanredan stilista, izvrgavao je oštroj satiri francusko društvo u vreme Treće republike i istupao protiv militarizma i šovinizma, razobličavajući korumpiranost državnih zvaničnika i štampe, što mu je donelo naziv "buntovnog akademika". Dela: zbirka pesama "Zlatne pesme", romani "Zločin Silvestra Bonara", "Savremena istorija", "Crveni krin", "Bogovi su žedni", "Pobuna anđela", "Taida", "Epikurov vrt", "Mišljenja opata Žeroma Koanjara", "Ostrvo pingvina", "Pečenjarnica kraljice Pedok", "Život u cveću".

1934. - Maloletni Petar II Karađorđević je proglašen kraljem Jugoslavije, tri dana pošto je u Marselju ubijen njegov otac Aleksandar I, u atentatu koji su izveli hrvatski teroristi - ustaše.

1935. - Rođen je italijanski operski pevač Lučano Pavaroti, čiji lirski obojen glas velikog dijapazona su karakterisali snažni tonovi u visokom registru. Karijeru svetske operske zvezde je počeo 1961. ulogom Roberta u operi "Boemi" Đakoma Pučinija.

1942. - U bici na pacifičkom ostrvu Gvadalkanal Amerikanci su u Drugom svetskom ratu porazili Japance i zaustavili njihovo nadiranje ka Australiji.

1960. - Tokom debate o kolonijalizmu u Generalnoj skupštini UN, ljutiti sovjetski lider Nikita Sergejevič Hruščov je nakon što je skinuo cipelu, tresnuo njome o sto nekoliko puta.

1964. - U orbitu oko Zemlje je lansiran sovjetski vasionski brod "Vashod 1", prva svemirska letilica s višečlanom posadom.

1968. - Afrička država Ekvatorijalna Gvineja (do tada Španska Gvineja) je stekla nezavisnost posle 190 godina španske kolonijalne uprave.

1968. - Predvođena pukovnikom Omarom Torihosom Ererom, Nacionalna garda Paname je oborila predsednika Arnulfa Arijasa Madrida.

1969. - Lansiran je sovjetski vasionski brod "Sojuz 7" s tročlanom posadom, koji se potom spojio sa "Sojuzom 6" u kojem su bila dva člana posade.

1976. - Premijer Kine Hua Guofeng je postao šef vladajuće Komunističke partije.

1978. - U Vašingtonu su počeli mirovni pregovori Izraela i Egipta uz učesće predsednika SAD Džimija Kartera.

1983. - Bivši japanski predsednik vlade Kakuei Tanaka je osuđen na četiri godine zatvora zbog umešanosti u aferu podmićivanja "Lokid".

1984. - U eksploziji bombe koju su podmetnuli teroristi Irske republikanske armije u "Grand hotel" u engleskom gradu Brajton, gde je održavana godišnja konferencija britanskih konzervativaca, poginulo je pet ljudi.

1990. - Islamski teroristi na motociklima u Kairu su iz zasede ubili predsednika egipatske skupštine Rifata Mahdžuba i trojicu njegovih telohranitelja.

1992. - U Kairu je poginulo više od 550 ljudi u zemljotresu čiji je epicentar bio blizu velikih piramida u Gizi.

1996. - Umro je francuski teniser Rene Lakost – osnivač kompanije za proizvodnju sportske opreme s prepoznatljivim "krokodilčićem" kao zaštitnim znakom - poslednji od francuska "četiri musketira" koji su dominirali svetskim tenisom dvadesetih godina 20. veka.

1999. - General Pervez Mušaraf je vojnim udarom oborio vladu pakistanskog predsednika vlade Navaza Šarifa, raspustio skupštinu Pakistana i zaveo vanredno stanje.

2000. - Islamski teroristi su u jemenskoj luci Aden udarili brodićem napunjenim eksplozivom američki razarač "Kol", usmrtivši 17 i ranivši više desetina američkih mornara.

2002. - U eksploziji dve podmetnute bombe u letovalištu "Kuta bič" na indonežanskom ostvu Bali poginule su 202 osobe iz 21 zemlje a povređeno je više od 300. Većinu žrtava terorističkog napada čine turisti, uglavnom iz Australije, Velike Britanije, SAD, Francuske, Nemačke i Švedske.

- Danas je Miholjdan, dan kada se slavi Sveti Kirijak Otšelnik. Sveti Kirijak, rođen je u Korintu krajem petog veka, još za života smatrali su ga stubom Hrišćanstva i uzorom monaških vrlina. Mnoge srpske porodice slave Miholjdan kao krsnu slavu. Po narodnom verovanju posle Miholjdana nastupa prava jesen, ali ako se topli dani još nastave taj period naziva se "Miholjsko leto".


Megafonija

[Vezilka]

Dogodilo se na današnji dan 14. oktobar



322. p.n.e. - Demosten, najveći govornik antike izvršio je samoubistvo ispivši otrov. Kao vođa antimakedonske grupe u Atini proslavio se govorima protiv Filipa II Makedonskog poznatim kao Filipike. Njegovi govori, od kojih je sačuvano oko 40, smatraju se obrascem govorničke veštine.

1066. - Normanska invaziona armija vojvode Vilijama od Normandije, budućeg engleskog kralja Vilijama I Osvajača, potukla je kod Hestingsa saksonske trupe engleskog kralja Harolda, koji je poginuo. Invazija je izvedena pod blagoslovom pape, jer su Saksonci ostali pravoslavni posle formalnog rascepa hrišćanske crkve 1054. na rimokatolike i pravoslavne.

1322. - Vojska škotskog kralja Roberta I teško je porazila engleske trupe pod komandom kralja Edvarda II u bici kod Bilanda, što je odlučujuće doprinelo da engleski monarh 1328. nevoljno prizna nezavisnost Škotske.

1806.- Pod komandom Napoleona I, francuske trupe pobedile su prusku armiju u bici kod Jene i pokorile Prusku.

1809.- Bečkim mirom Austrija je prinuđena da Trst, Dalmaciju i delove današnje Hrvatske preda Francuskoj, delove negdašnje Poljske Varšavskom vojvodstvu i Rusiji, a oblast In Bavarskoj.

1882.- Rođen je irski državnik Emon de Valera, vođa partije ''Šin fejn'' od 1917. do 1926, s dva kraća prekida predsednik vlade od 1937. do 1959. a potom do 1973. predsednik Irske. Zbog učešća u ustanku ''Crvena pastva'' 1916. Englezi su ga osudili, prvo na smrt pa na doživotnu robiju, ali je oslobođen 1917. Predvodio je 1922. Dablinski ustanak, posle čije je propasti 1923. objavio kraj oružane borbe. Bio je 1932. predsednik Društva naroda.

1890.- Rođen je američki general i državnik Dvajt Dejvid Ajzenhauer, vrhovni komandant savezničkih snaga u Drugom svetskom ratu u Evropi, predsednik SAD od 1953. do 1961. Komandant NATO bio je od 1950. do 1952, kad je dao ostavku zbog predsedničkih izbora, koje je dobio kao kandidat Republikanske stranke.

1892.- U Beogradu je na relaciji Kalemegdan - Slavija puštena u saobraćaj prva tramvajska linija. Prve beogradske tramvaje vukla je konjska zaprega.

1894.- Rođen je američki pisac Edvard Estlin Kamings, pesnik snažnog lirskog dara u čijoj su poeziji dominirale teme ljubavi i smrti. Dela: zbirke stihova ''XLI pesma'', ''Je 5'', ''Viva'', ''Tom'', ''V20'', ''1x1'', ''Sedamdeset i jedna pesma''.

1912. - Predsednik SAD Teodor Ruzvelt preživeo je u Milvokiju atentat - metak je zaustavio debeli kaput i svežanj papira u unutrašnjem džepu.

1913.- U najgoroj rudarskoj nesreći u Velikoj Britaniji, u rudniku uglja kod Glamorgena u Velsu poginulo je 439 rudara.

1927.- Rođen je engleski glumac Rodžer Mur, koji je uglavnom igrao u akcionim filmovima i TV serijama a najpoznatiji je po ulozi tajnog agenta 007. Filmovi: ''Ajvanho'', ''Živi i pusti druge da umru'', ''Čovek sa zlatnim pištoljem'', ''Špijun koji me je voleo'', ''Samo za tvoje oči''.

1930.- Rođen je kongoanski (zairski) diktator Žozef Dezire Mobutu, poznat kao Mobutu Sese Seko, predsednik Zaira od 1965. do zbacivanja s vlasti u maju 1997. u pobuni koju je predvodio Loran Kabila. Vlast je prigrabio u novembru 1965, posle petogodišnjeg građanskog rata u toj bivšoj belgijskoj koloniji, kojoj je kasnije promenio naziv u Zair.

1933.- Nemačka je napustila Društvo naroda i konferenciju o razoružanju u Ženevi.

1939.- Više od 800 mornara poginulo je na britanskom ratnom brodu ''Rojal ouk'', kojeg je u moru pored severne Škotske potopila nemačka podmornica.

1941.- Okupatorski nemački vojnici u Srbiji su u Drugom svetskom ratu počinili jedan od najtežih ratnih zločina, streljavši u Kraljevu oko 2500 srpskih civila, uključujući žene i decu.

1944.- Umro je srpski slikar Marko Murat, član Srpske kraljevske akademije, osnivač Umetničke zanatske škole u Beogradu. Počeo je kao realista, ali se potom približio impresionistima. Slikao je portrete, istorijske kompozicije, predele, snažno je uticao na stvaranje ''Beogradske škole'' i u srpsko slikarstvo je uneo nova umetnička shvatanja. Za veliku istorijsku kompoziciju ''Ulazak cara Dušana u Dubrovnik'' nagrađen je na svetskoj izložbi u Parizu 1900.

1944.- Samoubistvo je izvršio nemački feldmaršal Ervin Romel - nazvan ''Pustinjska lisica'' zbog spektakularnih pobeda njegovog Afričkog korpusa u Drugom svetskom ratu - posle neuspelog puča protiv Adolfa Hitlera, u koji je bio umešan.

1944.- Britanske i grčke snage oslobodile su Atinu od Nemaca u Drugom svetskom ratu.

1947.- Leteći vojnim avionom na mlazni pogon u fazi ispitivanja, američki vazduhoplovni kapetan Čarls Jeger postao je prvi čovek koji je probio zvučni zid.

1959.- Umro je američki filmski glumac Erol Flin, koji je najčešće igrao pravdoljubive junake u avanturističkim filmovima. Filmovi: ''Kapetan Blad'', ''Avanture Robina Huda'', ''Gusar'', ''Kraljević i prosjak'', ''Džentlmen Džim'', ''Virdžinija siti'', ''Koreni pakla''.

1961.- Održan je prvi Sabor trubača u Guči. Specifična smotra duvačkih orkestara postupno je decenijama postajala sve poznatija da bi vremenom dosegla globalnu popularnost.

1964.- Nobelovu nagradu za mir dobio je Martin Luter King, lider i borac za ljudska prava afroamerikanaca.

1970.- Na Filipinima je u tajfunu poginulo više od 780 ljudi.

1973.- U Tajlandu je vlada Tanoma Kitikačorna primorana da podnese ostavku pošto je armija odbacila njegov zahtev da silom uguši studentske demonstracije.

1977.- Umro je američki pevač i filmski glumac Hari Lilis ''Bing'' Krozbi, rekorder po broju snimljenih ploča, dobitnik Oskara za film ''Idući svojim putem''.

1988.- Egipćanin Nagib Mahfuz postao je prvi arapski pisac koji je dobio Nobelovu nagradu za književnost.

1990.- Umro je američki kompozitor i dirigent Lenard Bernštajn, od 1958. dirigent Njujorške filharmonije. Komponovao je u neoklasicističkom i postromantičarskom stilu. Dela: simfonije ''Džeremaja'', ''Doba strepnje'', balet ''Slobodna mašta'', opera ''Nevolja na Tahitiju'', mjuzikl ''Priča sa zapadne strane''.

1990.- Nemačka i Poljska potpisale su sporazum o granici na reci Odri.

1991.- Predvodnica burmanske opozicije Aung San Su Chi, tada više od dve godine u kućnom pritvoru pod režimom vojne hunte, dobila je Nobelovu nagradu za mir.

1994.- Predsednik vlade Izraela Jicak Rabin, šef izraelske diplomatije Šimon Peres i vođa Palestinske oslobodilačke organizacije Jaser Arafat podelili su Nobelovu nagradu za mir.

1995.- Grčka je ukinula embargo protiv Bivše Jugoslovenske Republike Makedonije, pošto su vlasti u Skoplju prihvatile da promene zastavu i zvanično se obavežu da nemaju pretenzija na grčku teritoriju.

1998.- Nigerijski pisac Vole Sojinka, dobitnik Nobelove nagrade za književnost, vratio se u zemlju posle četiri godine izbeglištva na koje ga je primorao diktatorski režim vojne hunte kojem se žestoko protivio.

1999.- Umro je tanzanijski državnik Džulijus Kambarage Njerere, istaknuti lider Pokreta nesvrstanih, prvi predsednik Tanganjike, zatim Tanzanije (nastale spajanjem Tanganjike i Zanzibara) od 1962. do 1985. kada se povukao sa vlasti, što je jedinstven primer u Africi. Studirao je istoriju, političke nauke i pravo na univerzitetu u Edinburgu i postao prvi crnac u istoriji Tanganjike s fakultetskom diplomom. Osnovao je 1954. Afričku nacionalnu uniju Tanganjike, preteču vladajuće partije Čama Ča Mapinduzi. Jedan je od osnivača Organizacije Afričkog Jedinstva 1963. a tri godine po okončanju borbe za nezavisnost od Velike Britanije 1964. bio je ključna figura prilikom ujedinjenja sa ostrvom Zanzibar, i nastanka Tanzanije. Njegova ''Aruša deklaracija'' iz 1967. označila je socijalizam i ekonomsku samodovoljnost za osnovne ciljeve, potom je usledila ubrzana nacionalizacija i kontroverzni pokušaj da seljake organizuje u ''udžame'' (zadruge). Postigao je znatne uspehe u obrazovanju i zdravstvu. Naredio je 1979. vojnu intervenciju u susednoj Ugandi radi obaranja Idi Amina. Prepustio je 1985. položaj Ali Hasanu Mvinjiju, posle čega je imao istaknutu savetničku ulogu u politici Tanzanije kao i niza afričkih država. Prevodio je Šekspira na svahili: ''Julije Cezar'', ''Mletački trgovac''.

2001.- Saopšteno je da je najmanje 200 ljudi ubijeno u dvodnevnim neredima u severnom nigerijskom gradu Kano u kojem je zapaljeno više crkava i džamija i mnoge prodavnice.

2003.- U Beču je započeo dijalog Beograda i Prištine - prvi direktan kontakt predstavnika vlasti Srbije i Crne Gore i Albanaca sa Kosova i Metohije od NATO agresije na Srbiju (SRJ) 1999. i uspostavljanja protektorata NATO i Ujedinjenih nacija u toj srpskoj pokrajini.

2007.- U eksploziji plina u četiri stambene zgrade u istočnoukrajinskom gradu Dnjepropetrovsk poginulo je 11 ljudi, a povređeno je 25, dok je 21 osoba nestala.



Megafonija

[Vezilka]

Dogodilo se na današnji dan 16. oktobar


1430.- Rođen je škotski kralj Džejms II, nazvan ''Džejms gnevnog lica'', koji je tokom vladavine od 1437. do 1460. uspostavio vlast nad rivalskim plemićkim frakcijama. Time je učvrstio autoritet krune, uspešno nastavljajući posao koji je započeo njegov otac Džejms I. Ubili su ga Englezi 1460. tokom opsade zamka Roksburg.

1758.- Rođen je američki filolog i leksikograf Noa Vebster, simbol leksikografske tradicije u Sjedinjenim Američkim Državama. Objavio je 1806. svoj prvi rečnik engleskog jezika ''Compendious Dictionary of the English Language'', a 1828. rečnik koji i sada nosi njegovo ime. Izuzetno obimni ''potomci'' Vebsterovih rečnika smatraju se najboljim rečnicima engleskog jezika.

1793.- Pogubljena je francuska kraljica Marija Antoaneta, supruga Luja XVI, ćerka austrijske carice Marije Terezije. Kad je 1789. izbila Francuska revolucija, postala je jedna od najomraženijih ličnosti. Pripisana joj je ironična, nesumnjivo apokrifna, poruka narodu: ''Ako nemate hleba, jedite kolače''. Pod optužbom da je vezama s bečkim dvorom izdala republiku, posle montiranog i besmislenog suđenja, pogubljena je na giljotini pred
300.000 Parižana.

1813.- Počela je trodnevna ''Bitka naroda'' kod Lajpciga u kojoj su se snage francuskog cara Napoleona I našle pod udarom udruženih saveznika - Rusije, Pruske i Austrije. Francuska armija je potučena, a 19. oktobra saveznici su zauzeli Lajpcig. Posle poraza Napoleon se povukao preko Rajne i nekoliko meseci kasnije prisiljen je da abdicira.

1837.- Srpski knjaz Miloš Obrenović ukinuo je kuluk - besplatan rad seljaka koji su koristili seoski kmetovi, nahijske starešine i sveštenstvo. U tome se preterivalo, što je bilo povod za odmetanje seljaka u hajduke. Kuluk je više puta zabranjivan, ali su ukazom kneza Miloša ukinuti svi njegovi vidovi, osim kuluka za održavanje puteva i mostova.

1846.- Američki lekar Džon Voren upotrebio je prvi put u istoriji hirurgije etar za veći operativni zahvat, uklonivši tumor pacijentu u Opštoj bolnici Masačusets u Bostonu.

1854.- Rođen je engleski pisac irskog porekla Fingal O'Flaerti Vils, poznat kao Oskar Vajld. Bio je opšte poznat kao neko ko svesno ruši sve društvene konvencije. Smatrao je da je umetnost autonomna i amoralna. U zatvoru u Redingu, u kojem je dve godine izdržavao kaznu zbog homoseksualizma, napisao je ''Baladu o redinškoj tamnici'' i duboko iskren životni obračun ''De Profundis''. Posle izlaska iz zatvora 1897, pod imenom Sebastijan Melmot živeo je u Parizu u kojem je umro 1900. Ostala dela: roman ''Slika Dorijana Greja'', komedije ''Važno je zvati se Ernest'',''Lepeza ledi Vindermir'', ''Idealan muž'', zbirka priča ''Zločin lorda Artura Sejvila i druge priče'', drame ''Saloma'' (na
francuskom), ''Vera'', ''Vojvotkinja od Padove''.

1886.- Rođen je izraelski državnik David Grin, poznat kao David Ben Gurion, vođa borbe za stvaranje Izraela i prvi predsednik vlade te države od 1948. do 1953. i ponovo od 1955. do 1963. Iz rodne Poljske otišao je 1906. u Palestinu i bio među pionirima seljačkog kolektivizma i radničkog pokreta. Osnovao je 1920. Histadrut (Savez sindikata), a 1930. Izraelsku radničku partiju (MAPAI), stranku laburističkog tipa. Kao predsednik vlade, od različitih gerilskih grupa stvorio je izraelsku armiju. Zastupao je odlučan stav prema zahtevima Arapa.

1888.- Rođen je američki pisac Judžin Gledston O'Nil, tvorac moderne američke drame, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1936. Njegove drame odlikuju realizam i žestina koja katkad prerasta u brutalnost. Drame i trilogija ''Elektri priliči crnina'', u kojoj je klasičnu grčku temu o Edipu primenio na moderan svet, odnosno američko društvo u vreme građanskog rata, doneli su mu svetsku slavu. Ostala dela: drame ''Iza horizonta'', ''Ana Kristi'', ''Sva božja deca imaju krila'', ''Veliki bog Braun'', ''Car Džons'', ''Dugo putovanje u Evropu'', ''Žudnja pod brestovima''.

1908.- Rođen je albanski diktator Enver Hodža, šef vladajuće Partije rada Albanije (Komunističke) od 1948. do smrti 1985. Između dva svetska rata bio je sekretar poslanstva Albanije u Briselu. Jedan je od osnivača Komunističke partije Albanije 1941. Podržavao je politiku Informbiroa od 1948. do 1956. i staljinizam uopšte, čak i posle 20. kongresa Komunističke partije SSSR na kojem su osuđeni Staljinovi metodi. Kasnije je postao privrženik Pekinga, ali se razišao i s kineskim komunistima, potpuno izolujući zemlju. Izgradio je primitivni, autoritaran sistem zasnovan na represiji i fizičkim eliminacijama neistomišljenika. Bio je glasnogovornik velikoalbanskih teritorijalnih pretenzija prema Srbiji i drugima, i pravi je tvorac albanskog savremenog ultrašovinizma.

1910.- Jedan od pionira srpskog vazduhoplovstva Ivan Sarić izveo je u Subotici pred više hiljada znatiželjnika let drvenim ''monoplanom'' koji je sam konstruisao. Uzdigao se na visinu od 30 metara i u širokom luku obleteo konjičko trkalište. Sarićev ''monoplan'' čuva se u Muzeju vazduohoplovstva u Surčinu.

1925.- Potpisan je garantni pakt Nemačke, Belgije i Francuske o međusobnom poštovanju granica, koji je Nemačka pogazila 15 godina kasnije kada je okupirala te dve zemlje.

1927.- Rođen je nemački pisac Ginter Gras, koji je svetski uspeh postigao već prvim romanom ''Limeni doboš'', ispoljivši vitalnu pripovedačku snagu, egzaktno opisivanje građanske sredine u vreme nacizma, jedak cinizam i grotesku. U javnom životu često se upuštao u žestoke polemike i osporavanja, posebno politike vlade, optužujući je, na primer, da vodi ''varvarsku politiku'' prema strancima i da Tursku snabdeva oružjem
kojima Ankara ''uništava sopstveni narod'', zbog čega se ''stidi sopstvene zemlje'' koja sve svodi na privredne kriterijume. Iako je sve vreme javno ispoljavao izrazito levičarske stavove, na kraju se ispostavilo da je bio pripadnik Š formacija za vreme Drugog svetskog rata. Ostala dela: romani ''Limbur'', ''Pseće godine'', ''Lokalna anestezija'', ''Susret u Telgteu'', ''Široko polje'', novela ''Mačka i miš'', drame ''Poplava'', ''Plebejci uvežbavaju ustanak'', zbirke pesama ''Čvorište pruga'', ''Ispitan''.

1946.- Obešene su glavešine Trećeg rajha koje je Međunarodni sud u Nirnbergu osudio na smrt zbog ratnih zločina u Drugom svetskom ratu, uključujući šefa nemačke diplomatije Joahima fon Ribentropa i načelnika štaba Vrhovne komande oružanih snaga Nemačke feldmaršala Vilhelma Kajtela. Rajhsmaršal Herman Gering, takođe osuđen na smrt, ubio se u zatvorskoj ćeliji prethodnog dana.

1949.- Porazom prokomunističke takozvane Demokratske armije u Grčkoj je okončan trogodišnji građanski rat, što je, između ostalog, bila posledica činjenice da je Britanija vojno intervenisala u korist monarhista.

1964.- Narodna republika Kina je izvela prvu eksploziju atomske bombe, postavši peta zemlja sveta koja raspolaže nuklearnim oružjem.

1964.- Aleksej Kosigin je, posle smenjivanja Nikite Hruščova, sastavio novu sovjetsku vladu.

1968.- Moskva i Prag su potpisali sporazum o ostanku sovjetskih trupa u Čehoslovačkoj, koje su s jedinicama drugih zemalja Varšavskog pakta ušle u tu zemlju 21. avgusta 1968. i srušile reformističkog šefa Komunističke partije Aleksandera Dubčeka i njegovu vladu.

1973.- Nobelova nagrada za mir dodeljena je državnom sekretaru SAD Henriju Kisindžeru i njegovom partneru u pregovorima Le Duk Tou, ali je političar Severnog Vijetnama odbio nagradu.

1978.- Poljski kardinal Karol Vojtila izabran je za 264. poglavara rimokatoličke crkve kao prvi neitalijanski papa posle 456 godina, pod imenom Jovan Pavle II.

1980.- Umro je italijanski političar Luiđi Longo, prvi predsednik Komunističke partije Italije, koji je 1964. postao njen generalni sekretar, a 1972. predsednik. Predvodio je antifašističku borbu u severnoj italijanskoj provinciji Pijemont. Posle hapšenja pod fašističkim režimom Benita Musolinija 1923. i 1924, emigrirao je 1926. i bio je jedan od inicijatora stvaranja pakta sa socijalistima 1934. radi borbe protiv fašizma. Pod ilegalnim imenom Galo u Španskom građanskom ratu, u kojem je ranjen, bio je generalni inspektor Internacionalnih brigada. Posle poraza republikanaca u Španiji interniran je u koncentracioni logor u Verneu, odakle je izručen na zahtev italijanskih vlasti. Po puštanju s robije 1943. bio je jedan od vođa oružane borbe protiv fašista u Drugom svetskom ratu.

1981.- Umro je izraelski general i političar Moše Dajan, briljantni pobednik u ratu protiv Arapa u junu 1967, u kojem je Izrael, posle vojnih provokacija Egipta, za nekoliko dana zaposeo Sinaj, Gazu, Zapadnu obalu i Golansku visoravan. Kao 14-godišnjak 1929. postao je član ''Hagane'', ilegalne jevrejske vojne organizacije, a u sastavu britanskih snaga se od 1937. do 1941. borio protiv Arapa u rodnoj Palestini. U Drugom svetskom ratu 1941. izgubio je oko u bici protiv trupa francuske marionetske vlade u Siriji. Od 1953. do 1958. bio je načelnik Generalštaba izraelske
armije, a od 1959. do 1964. ministar poljoprivrede i jedan od prvaka vladajuće partije ''Mapaj'', iz koje je izašao 1965. Ministar odbrane bio je 1967. i ponovo 1973. i 1974, kad je podneo ostavku. Šef diplomatije postao je 1977, ali se 1979. povukao zbog neslaganja s predsednikom vlade Menahemom Beginom na temu politike prema Arapima.

1982.- Umro je italijanski operski pevač Mario del Monako, nazvan ''tenorom epohe''. Zahvaljujući izuzetnom glasu i izvanrednom osećanju za scenu, stekao je ogromnu popularnost i priznanje kritike.

1983.- Umro je srpski slikar i likovni kritičar Mihailo Petrov, jedna od vodećih ličnosti sveta umetnosti u Kraljevini Jugoslaviji između dva svetska rata. Bio je profesor Akademije primenjenih umetnosti u Beogradu. Ilustrovao je mnogobrojne knjige.

1984.- Crnački anglikanski arhiepiskop Johanesburga Dezmond Tutu dobio je Nobelovu nagradu za mir, kao druga istaknuta ličnost crnačke većine u Južnoj Africi kojoj je dodeljena ta nagrada. Bivši predsednik Afričkog nacionalnog kongresa Albert Džon Lutuli dobio je tu nagradu 1960.

1995.- Vođa tzv. Nacije islama Luis Farakan opisao je pred milion crnaca na mitingu u Vašingtonu - SAD kao društvo belačke suprematije.

1996.- Na stadionu u glavnom gradu Gvatemale poginulo je 78 ljudi u stampedu nastalom posle pokušaja navijača bez karata da se probiju na tribine kako bi posmatrali kvalifikacioni meč za svetsko fudbalsko prvenstvo.

2003.- Umro je mađarski bokser Laslo Pap, prvi koji je na Olimpijskim igrama tri puta uzastopno osvajao zlatne medalje.

2007.- Poginuo je makedonski pevač Toše Proeski u saobraćajnoj nesreći kod Nove Gradiške, na autoputu Zagreb-Beograd. Proeski je rođen u Kruševu u Makedoniji, a bio je jedan od najpopularnijih pevača s prostora bivše Jugoslavije.

2007.- Umrla je britanska glumica Debora Ker, znamenita po jednom od najpoznatijih filmskih poljubaca, sa Bertom Lankesterom u
filmu ''Odavde do večenosti''. Karijeru je počela u lokalnom pozorištu, u rodnoj Škotskoj, da bi prvu glavnu ulogu odigrala u filmu ''Major Barbara'' 1941. godine. Nominovana je za Oskara za glavnu ulogu čak šest puta, da bi konačno 1994. dobila Oskara za životno delo. Filmovi: ''Kvo vadis'', ''Julije Cezar'', ''Odavde do večnosti'', ''Dobar dan tugo'', ''Kazino rojal''.

- Danas je Svetski dan hrane, ustanovljen 1979. Tog dana 1945. Ujedinjene nacije osnovale su FAO (Organizacija za hranu i poljoprivredu).



Megafonija

[escobar]

Dogodilo se na današnji dan 19.oktobar

1216. - Umro je engleski kralj Džon Bez Zemlje, mlađi sin Henrija II, koji je 1215. morao da popusti u sukobu s plemstvom i potpiše "Magna kartu libertatum" - veliku povelju sloboda. Poveljom je ograničena vlast kralja i uspostavljena osnova engleske ustavnosti i javnog prava.

1745. - Umro je engleski pisac irskog porekla Džonatan Svift, jedan od najoštroumnijih kritičara ljudskih naravi i poroka. To je posebno izraženo u glavnom delu "Guliverova putovanja", u kojem je, u izmišljenom svetu Liliputanaca, divova i smešnih naučnika, prikazao društvene prilike u Engleskoj, izloživši ih bespoštednoj kritici. Ostala dela: politički spisi "Suknareva pisma", satire "Bitka knjiga", "Priča o buretu".

1812. - Francuski car Napoleon I morao je da naredi napuštanje Moskve i počne povlačenje iz Rusije. Neuspela invazija na Rusiju i poraz u sudaru s ruskom vojskom pod komandom feldmaršala Mihaila Kutuzova označili su početak kraja Napoleonove imperije. U pohod na Rusiju Napoleon je krenuo sa oko 600.000 vojnika iz gotovo svih evropskih nacija, a tamo je tako strahovito poražen da se iz Rusije vratilo svega nekoliko desetina hiljada vojnika.

1813. - Ulaskom u Lajpcig armija udruženih saveznika - Rusije, Pruske i Austrije - okončana je trodnevna "Bitka naroda" kod tog nemačkog grada, u kojoj su potučene snage francuskog cara Napoleona I. Posle poraza Napoleon se povukao preko Rajne i nekoliko meseci kasnije prisiljen je da abdicira.

1859. - Rođen je francuski oficir jevrejskog porekla Alfred Drajfus, koji je 1894. lažno optužen da je Nemačkoj izdavao vojne tajne i osuđen na doživotnu robiju, samo na osnovu sumnji i izjava grafoloških stručnjaka. Poslat je u jedan od najgorih zatvora na svetu na Đavolskim ostrvima u Francuskoj Gijani. U njegovu odbranu ustao je slavni pisac tog vremena Emil Zola, koji je pod naslovom "Optužujem" u listu "L'oror" objavio otvoreno pismo predsedniku Republike. Tek 1906. kapetan Drajfus je rehabilitovan, vraćen u vojsku i unapređen u čin majora.

1864. - Rođen je franucuski hemičar i industrijalac Ogist Limijer, koji je s bratom Lujem napravio prvu filmsku kameru i osnovao u Lionu fabriku za izradu fotografskog materijala. Braća su izumela postupak snimanja u prirodnim bojama i u pariskoj kafani "Gran kafe" priredila 28. decembra 1895. prvu filmsku predstavu u svetu ("Ulazak voza u stanicu", "Radnici izlaze iz fabrike").

1872. - U Novom Južnom Velsu u Australiji nađen je "Holtermanov grumen", ploča škriljca težine 235,14 kilograma, u kojoj je bilo 82,11 kilograma zlata, najveća ikad pronađena količina tog metala.

1875. - Umro je engleski fizičar Čarls Vitston, pionir telegrafije. Pronašao je i metod za određivanje električnog otpora ("Vitstonov most") i istraživao elektricitet, svetlost i zvuk.

1899. - Rođen je gvatemalski pisac Migel Anhel Asturijas, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1967, klasik realizma u latinoameričkoj prozi. Prikazao je potresnu fizičku i duhovnu bedu u svojoj otadžbini i ispisao snažnu optužnicu protiv diktatura u zemljama Centralne Amerike, dominacije multinacionalnih kompanija, komercijalizacije tradicionalnog života. Dela: "Gospodin predsednik", "Gvatemalske legende", "Kukuruzni ljudi", "Uragan", "Zeleni papa", "Oči pokopanih", "Vikend u Gvatemali".

1915. - Rusija i Italija objavile su u Prvom svetskom ratu rat Bugarskoj, koja se mučkim napadom s leđa na Srbiju 6. oktobra 1915. priključila Centralnim silama.

1918. - U Zagrebu je u Prvom svetskom ratu Narodno veće Srba, Hrvata i Slovenaca donelo Deklaraciju o ujedinjenju svih Južnih Slovena u jednu državu. Nekoliko dana kasnije delegacija Veća je u Beogradu dala izjavu o ujedinjenju preostalog južnoslovenskog etničkog prostora bivše Austro-Ugarske u jedinstvenu državu sa Srbijom i Crnom Gorom, a regent Aleksandar Karađorđević je 1. decembra 1918. proglasio Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca - prvobitno ime bilo je - Kraljevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca.

1931. - Rođen je engleski pisac Dejvid Džon Mur Kornvel, poznat kao Džon Le Kare, majstor modernog špijunskog romana. U romanima je oslikao bestijalnost koja dominira svetom špijunaže u senci Hladnog rata. Dela: romani "Poziv za mrtvaca", "Špijun koji se sklonio u zavetrinu", "Rat u ogledalu", "Mali grad u Nemačkoj", "Naivni i sentimentalni ljubavnik", "Dečko, dama, kralj, špijun", "Plemeniti đak", "Smajlijevi ljudi", "Mlada dobošarka", "Panamski krojač", "Čist špijun".

1932. - U Beogradu je otvoren Kolarčev narodni univerzitet, zadužbina Ilije Milosavljevića Kolarca, koji je u tu svrhu testamentom zaveštao ogromnu svotu od oko 50.000 dukata. Zdanje Kolarčevog univerziteta projektovao je srpski arhitekta Petar Bajalović.

1937. - Umro je novozelandski fizičar engleskog porekla Ernest Raterford, dobitnik Nobelove nagrade za hemiju 1908, jedan od utemeljivača moderne atomske teorije. Najviše se bavio prirodom radioaktivnosti i fundamentalnim istraživanjima u toj oblasti, otkrivši tri tipa radijacije, koje je označio kao alfa, beta i gama zrake. Bombardujući foliju zlata alfa zracima, 1906. otkrio je postojanje snažno naelektrisanog atomskog jezgra koje je nazvao nukleus, a zajedno s nemačkim fizičarem Hansom Gajgerom je otkrio da alfa zraci sadrže pozitivno naelektrisane atome helijuma.

1941. - U Užicu je u Drugom svetskom ratu (Užička republika) izašao prvi broj obnovljene "Borbe".

1954. - Zaključen je anglo-egipatski sporazum o povlačenju britanskih trupa iz zone Sueckog kanala u roku od 20 meseci.

1957. - Savezna Republika Nemačka prekinula je diplomatske odnose s Jugoslavijom zato što je Beograd priznao Nemačku Demokratsku Republiku. Odnosi su obnovljeni u februaru 1968, u vreme kada je šef bonske diplomatije bio Vili Brant.

1964. - U udesu sovjetskog aviona "Iljušin-18", koji se srušio na Avalu, niko nije preživeo, uključujući šestočlanu delegaciju sovjetske armije s maršalom Sergejem Birjuzovom na čelu, koja je trebalo da učestvuje na proslavi 20-godišnjice oslobođenja Beograda.

1986. - Predsednik Mozambika Samora Mašel poginuo je u avionskom udesu u blizini granice s Južnom Afrikom, za koji se pretpostavlja da je posledica južnoafričke sabotaže.

1987. - U sudaru dva putnička voza u predgrađu Džakarte poginulo je 102 i povređeno više od 5.000 ljudi.

1987. - Na njujorškoj berzi "Dau Džons" vrednost akcija pala je u toku jednog dana rekordnih 508 poena, odnosno 22,6 odsto, što je upamćeno kao "Crni ponedeljak".

1991. - Blizu Zaječara otkrivene su grobnice rimskog cara Gaja Galerija Valerija Maksimijana i njegove majke Romule. Taj rimski imperator od 293. do 311. podigao je na brdu Magura carsku palatu, nazvanu Romulijana prema imenu njegove majke. Otkriće je zasluga srpskog arheologa Dragoslava Srejovića, koji je otkrio i Lepenski vir.

1994. - Od eksploziji bombe, koju je u gradskom autobusu u Tel Avivu aktivirao islamski terorista-samoubica, poginulo je 22 ljudi.

2001. - Najmanje 350 ljudi, mahom iračkih izbeglica, poginulo je kad je u blizini obala Jave potonuo prenatrpani brod koji je iz Lampunga na indonežanskom ostrvu Sumatra isplovio u pravcu Australije.

2003. - Umro je srpski glumac Miodrag Petrović "Čkalja", majstor komedije, jedan od najpopularnijih jugoslovenskih glumaca svih vremena. Ostvario je oko 200 uloga u pozorištu, na radiju, televiziji i filmu, ali je posebno ostao upamćen prvenstveno po likovima iz humorističko-satiričnih TV serija "Servisna stanica", "Muzej voštanih figura", a nezaboravne uloge ostvario je i u serijama "Ljubav na seoski način", "Kamiondžije", "Vruć vetar". Snimio je i 20 filmova uključujući "Put oko sveta" i "Silom otac".

2003. - Umro je ratni vođa bosanskih muslimana Alija Izetbegović, islamski verski fanatik o čemu svedoči njegov spis "Islamska deklaracija", predsednik Bosne i Hercegovine 1990-1996, član tročlanog Predsedništva BiH 1996-2000. Pored srpskog i hrvatskog predsednika, Slobodana Miloševića i Franje Tuđmana, Izetbegović je potpisnik mirovnog sporazuma kojim je završen građanski rat u BiH, sklopljen 21.novembra 1995. u Dejtonu (Ohajo, SAD), a potpisan 14.decembra 1995. u Parizu.

2004. - Nepoznata lica otela su u Bagdadu, i mesec dana kasnije pogubila, šefa međunarodne humanitarne organizacije "Karitas" Margaretu Hasan.

2005. - Počelo je suđenje bivšem iračkom predsedniku Sadamu Huseinu, optuženom za zločine protiv čovečnosti, proterivanje stanovništva, ubistvo Kurda, egzekucije civila i političkih protivnika, kao i za invaziju Kuvajta.